0
0
0
s2smodern

HAFIZI ČUVARI KUR'ANA ČASNOG

Iz pouzdanih izvora nam je poznato, da  je od Sultan Mehmed Fatiha do danas svaka čaršija ili kasaba u Bosni i Hercegovini  iznjedrila  na desetine hafiza-čuvara Kur'ana a.š., a to je hakk-istina.

Okupacija BiH od strane Austro-Ugarske, pa Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, a zatim Socijalističko-komunistička vlast bivše SFRJ, imale su jakog uticaja da se broj hafiza u Bosni i Hercegovini znatno smanjio.

Vjerovatno je najmanji broj hafiza u našoj državi bio od 1975. do 1985. godine, a već 1986. godine hifz je završilo osam hafiza. Iz brojnih objavljenih tekstova posvećenih hifzu i hafizima u BiH saznajemo, da je i u tim godinama bilo preko stotinu hafiza. Iz pomenutih tekstova možemo utvrditi da su  gradovima i regijama pripisivani hafizi koji su na tome području rođeni.

U ovom tekstu navodim podatke o hafizima sa područja Jajca koje sam uspio pronaći i od živih insana zabilježiti.

Hafizi područja Jajca

HADŽI HAFIZ  MUSTAFA-EF. HAFIZADIĆ

Hadži hafiz Mustafa-ef.Hafizadić potječe iz ugledne begovske porodice čiji je daleki predak iz grada Halepa u Siriji došao sa Osmanlijama u Bosnu i Hercegovinu te se nastanio u Jajcu, odakle su mu se neki potomci krajem XVIII stoljeća preselili u Travnik.

Ženidbama i udajama Hafizadići su se vezali za ugledne i bogate bosanske familije kao što su Vilići, Babići, Ljubovići, Miralemi, Hrasnice, Šerifovići i Rizvanbegovići. Zemljišni posjedi ove porodice nalazili su se na području Jajca, Banja Luke,Travnika. Neki od članova ove porodice ostavili su svoje zadužbine u Jajcu i Travniku.

Hafiz Mustafa-ef. rođen je u Jajcu, za sada nepoznate godine, u prvoj polovini XVIII stoljeća. Početno obrazovanje stekao je u rodnome gradu, a više, vjerovatno u Istanbulu. Nepoznate godine završio je memoriranje Kur'ana i postao hafiz, pa je tako još jedan član ove porodice ponio časnu titulu po kojoj je ona dobila svoje prezime.

Po završenom školovanju hafiz Mustafa-ef.Hafizadić opredijelio se za sudski poziv. Službovao je u više mjesta u Bosni i Hercegovini, a u pauzi između dva kadijska namještenja obavljao je i druge dužnosti. Tako je 1756. godine bio džabija-ubirač prihoda sa dobara Gazi Husrev-begova vakufa u Dnoluci.

U nekoliko navrata hafiz Mustafa-ef.Hafizadić bio je travnički (bosnabrodski) kadija i njegov zamjenik (naib). Zna se da je od početka maja 1762. do 11. VII 1763. godine ovu službu vršio osobno, a do kraja septembra 1765. godine preko svoga zamjenika (naib) Sejjida Muhammeda Saliha.

Sa položaja bosnabrodskog (travničkog) kadije, 11. zu-l-ka'deta 1176. (24. V 1763.) godine, napisao je preporuku da se služba "dersi'am"-a u Sulejmaniji džamiji u Oborcima, koju vrši Ibrahim Munib Akhisari iz Oboraca kod Donjeg Vakufa, vrjednuje kao slične službe u Sarajevu, Travniku, Banjoj Luci i Mostaru, kao položaj "dersi'am"-a Salih-efendije u Elči Ibrahim-pašinoj medresi u Travniku.

Iz sačuvanih dokumenata vidi se da je ponovo sudio u Travniku 31.jula 1773. i 8. VI 1786. godine. Posljednji put spominje se kao zamjenik travničkog kadije Numana Sabita 15. septembra 1786. godine.

U kojim je sve mjestima bio kadija u međuvremenu za sada nije utvrđeno. Pred kraj života hadži hafiz Mustafa-ef. Hafizadić napušta sudsku službu, vraća se u rodni grad i posvećuje nastavničkom pozivu. Uz profesuru u medresi dodijeljen mu je i položaj jajačkog muftije.

U toj časti zatekla ga je i smrt. Umro je 1205. hidžretske (odnosno 1790.-91.) godine. Ukopan je u haremu Ramadan-begove džamije u Jajcu gdje su mu nad mezarom podignuti santrač (sarkofag) i dva lijepo ornamentisana nišana, rad domaćih klesara. Epitaf na turskom jeziku uklesan na  uzglavni nišan ispod turbana sastavio je nepoznati jajački epigrafičar.

Tekst koji je bio djelimično oštećen glasi:

„On (Bog) je vječan.

Dobročinilac, darežljivi i plemeniti dobroželjitelj svijetu, sluga šerijata, časnog Vjerovjesnika, preselio je u kuću Dženneti-firdevsa (ovdje tekst oštecen i nečitak), časni kadija Hafizadić hadži hafiz Mustafa-efendija. Za njegovu dušu (prouči) Fatihu. Godina 1205." (1790/91)

Nad mezarom Merjeme Hafizadić Šerifa-hanume bila su dva lijepo izrađena ženska nišana, sa slijedećim natpisom na uzglavnom nišanu na turskom jeziku:

"On (Bog) je vječno živ!

Kći Hafizadića Hadže-hanuma, žena Ahmeda Seid-bega otišla je u Džennet među odabrane gdje će napojiti svoje žedne usne sa česme koju je provela (oštećeno)...godina 1262." (1845/46) Hadže Šerifa Merjem-hanuma, kćer Hafizadića, žena Ahmed Seid-bega Vilića u želji da bi zaslužila Džennet, činila je dobra djela, dovela je vodu i sagradila česmu uz Ramadan-begovu džamiju 1846. godine, a iste godine je preselila  na Ahiret. Česma  je 1948. premještena uz Omer-begovu kuću.

Prilikom rušenja Ramadan-begove džamije uklonjeno je i svih sedam mezarova koji su bili u njenom haremu, a među njima i mezar hafiza Mustafe-ef. Hafizadića i njegove kćeri hadže Šerife Merjem-hanume.

Tako su nam  još jednom nehaj i nebriga uklonili ispred očiju zorna svjedočanstva naše prošlosti. Pouzdano se zna da je hafiz Mustafa-ef. Hafizadić pisao poeziju na turskom jeziku.

HAFIZ  AHMED SABIT-EF.  RIBIĆ, ZVANI "ŠIRAZIJA".

Rođen je u Jezeru kod Jajca 1845. godine. Po završetku mekteba u rodnome mjestu, pohađao je medresu u Travniku, a potom Krkčešme medresu u Istanbulu, gdje je završio i novootvoreni Darul-muallimin, nakon čega je postavljen za učitelja ruždije u Trebinju 1875. godine, da bi mu kasnije bila povjerena i uprava ove škole.

Pet godina kasnije premješten je u Sarajevo za profesora orijentalnih predmeta na Prvoj gimnaziji 1880., a odatle za bihaćkog muftiju 11.7.1883. godine. Dok je bio muftija u Bihaću predavao je dvije godine u medresi Mehmed-paše Biščevića, gdje se, kao i u trebinjskoj ruždiji ranije, pokazao kao dobar pedagog, pa je 1885. godine postavljen za direktora ruždije u Sarajevu, upravitelja Daru-l-muallimina i nadzornika muslimanskih škola. Kao direktor ruždije pripremio je i štampao Opširnu arapsku početnicu (Mufassalen elif-ba-i arebi), koja je prihvaćena kao udžbenik za mekteb-i ibtidaijje. Pod kraj 1893. godine unaprijeđen je za profesora Šerijatske sudačke škole u kojoj je predavao arapski jezik i šerijatsko pravo.

Kako je često citirao slavnog perzijskog klasika Hafiza iz Širaza, učenici su mu dali nadimak "Širazija". Kao dobar (qawi) hafiz više godina je klanjao teravih namaz "sa hatmom" u sarajevskim džamijama. Bio je glavni vodič (reisu-l-hudždžadž) bosanskohercegovačkim hadžijama 1905. godine. Dvije godine kasnije, nakon kratke bolesti, preselio je na bolji svijet  9. novembra 1907. godine.

Nakon dženaze-namaza kojoj su prisustvovali njegovi brojni učenici, ukopan je u mezarju Hendek u Sarajevu. Kako mu nijedna fetva nije štampana o njemu kao muftiji još uvijek nije moguće izreći bilo kakav vrjednosni sud.

HAFIZ  SABIT-EF, SIN  ALIJE

Hafiz Sabit, sin Alije, iz Jezera, učenik Muhameda Hazima (Korkuta), poznatog kao Mufti-dede, prepisao je Džilijevo (u.350./961.) astrološko djelo Mudžmelu-l-usul fi ahkami-n-nudžum 1861./62. (1278. h.) godine u Elči Ibrahim-pašinoj medresi u Travniku. Rukopis se čuva u Gazi Husrev-begovoj biblioteci u Sarajevu.

HAFIZ OSMAN-EF.

O hafiz Osmanu imamo samo slijedeći podatak. Hafiz Osman- ef. je  obavljao dužnost prvog učitelja ruždije u Jajcu od 1872. do 1875. godine, kada je iz nepoznatih razloga podnio ostavku.

HAFIZ HASAN-EF. MAKIĆ

O hafizu Hasan-ef. Makiću nemamo podataka. Ono što smo o njemu našli zapisano je slijedeće:

„Hafiz Hasan-efendija Makić za prvog učitelja Ruždije u Jajcu imenovan je 1877. Godine, a prvi učitelj je ujedno i upravljao Ruždijom.  Hafiz Hasan-ef. Makić  je upravljao Ruždijom u posljednjoj godini osmanske vlasti u našim krajevima. Pod austrougarskom vlašcu Ruždija u Jajcu, kao i u drugim mjestima u Bosni i Hercegovini, doživljava degradaciju i biva pretvorena u mekteb-i ibtidaijju-osnovnu školu  namijenjenu samo muslimanskoj djeci, a hafiz Hasan-efendija Makić postaje i ostaje njen prvi učitelj do svoje smrti“.

HAFIZ  HASAN-EF.

O Hafiz Hasan-ef. nemamo podataka o njegovom prezimenu, o datumu rođenja, a ni o preselenju na  Ahiret. Ono što se zasigurno zna o ovom hafizu je njegova molba Zemaljskoj vakufskoj komisiji u Sarajevu 1887. godine, tražeći da bude postavljen za imama u Jajcu. Iste godine Ulema medžlis mu je izdao dekret o postavljenju.

HADŽI  HAFIZ OMER- EF. KRŠLAKOVIĆ (JAJČANIN)

Hadži hafiz Omer-ef.Kršlaković rođen je u Jajcu 1850. godine. Kada je hadži Hasan-ef. Spaho predavao u jajačkoj Ruždiji upoznao je darovitog Omera, poveo ga je sa sobom u Sofiju i odatle ga spremio u Istanbul na studije.

Nakon završenih studija hafiz Omer se vratio u Sarajevo. U Sarajevu je preuzeo dužnost muderrisa Misrine medrese. Uz dužnost muderrisa u Misrinoj medresi jedno vrijeme (od 7. jula 1893. godine) bio je  i drugi imam Begove džamije. Dvadeset godina bio je učitelj orijentalnih predmeta na sarajevskoj Ruždijji, kojom je i upravljao od  avgusta 1907. godine do preseljenja na Ahiret. 

Hadži hafiz Omer-ef. Kršlaković svoje životno putovanje je završio u Sarajevu 21. aprila 1912. godine. Ukopan je u mezarju Grličića brdo u Sarajevu.

Podatke o ovom Jajačkom velikanu (hafizu i muderrisu)  preuzeo sam iz Spomenice Gazi Husrev-begove  četiristogodišnjice i Glasnika VIS-a 1958. godine, broj 6-8 str. 295

HAFIZ IBRAHIM-EF. SMAJIĆ

Hafiz Ibrahim-ef. Smajić rođen je 1860. godine u selu Volari. Na ahiret je preselio 1930. godine, takođe u Volarima. Nije imao potomaka, te je sa  njegovim  preseljenjem na Ahiret, u ovom selu izumrlo i  ovo prezime. O ovom hafizu nisam uspio pronaći više podataka, te nam nije poznato da li je obavljao imamske, muallimske i hatibske dužnosti ili je imao neko drugo zanimanje.

Od rahmetli hadži Nezira  Bašića i drugih starijih Volarčana čuo sam da je u Volarima bio hafiz Ibrahim-ef. Smajić.

HAFIZ SALIH-EF. BAŠIĆ

Hafiz Salih-ef. Bašić rođen je u selu Volari 1865. godine. Na Ahiret je preselio 1930. godine. Ukopan je u porodičnom mezarju u sredini sela Volari. Sin mu Hamza bio je takođe učen i ugledan musliman-Bošnjak na ovome području.

I o ovom hafizu nemamo više podataka, te ne znamo je li bio imam ili je imao neko drugo zanimanje.

HAFIZ  HADŽI  SEJFO-EF. HADŽIOSMANOVIĆ

Sin je hadži Hasana i Gope rođene Softić. Ženi mu je bilo ime Zemka. Do pravih podataka o rođenju i smrti nismo uspjeli doći. Pretpostavlja se da je rođen oko 1875. godine u Jajcu. Između 1923. i 1928. godine obavio je hadž. Imao je sinove: Ahmeta, Abaza, Saliha i Tahira. Prilikom putovanja na hadž družio se sa jednim hadžijom iz Gornjeg Vakufa, Ajmijom Bajraktarević.

Hafiz hadži Sejfo je tada imao sina Ahmeta za ženidbu, a hadži Ajmija  Bajraktarević iz Gornjeg Vakufa je imao kćer Emniju za udaju. Njih dvojica dogovore nikah između Ahmeta i Emnije. Po dolasku s hadža organizuju se svatovi s fijakerima iz Jajca odu po Emniju u Gornji Vakuf i tako se sklopi prijateljstvo.

Zna se da je 1909. i 1910. godine bio zastupnik  gradskog zastupstva u Jajcu. Sejfin brat Smajl je bio gradonačelnik općine Jajce tri mandata. I hafiz Sejfo i brat mu Smajl imali su po osmero djece, a treći im brat Ruhija koji se tri puta ženio (na Ahiret mu preselila  prva i druga žena)  imao je šesnaestoro djece.

Bila su to vremena kada su Bošnjaci i Bošnjakinje čvrsto vjerovali  da Uzvišeni Allah svakom živom biću je odredio nafaku i nisu se plašili kako će prehraniti svoju brojnu porodicu. O hadži hafiz Sejfi-ef.  Hadžiosmanoviću razgovarao sam i sa hadži Sulejmanom Krpom koji je 1924. godište. Hadži Sulejman mi je između ostalog rekao:

„Dobro se sjećam Hafiza Sejfe Hadžiosmanovića. Još kao dijete sa ocem sam išao na teraviju koju je predvodio hafiz Sejfo. Teravije i druge vaktove uz ramazan klanjali smo u jednom prostoru koji je bio vlasništvo hafiz Sejfe. Tu su klanjali svi iz Hadžiosmanovića mahale  i mi kojima je ta mahala bila blizu“.

HAFIZ  BEKIR-EF.  HADŽIOSMANOVIĆ

Hafiz Bekir-ef  Hadžiosmanović   sin je Mehmeda, rođen je 1872. godine, a na Ahiret je preselio 1953. godine. Bio je ukopan u mezarju Varošnjice, ali je nakon nekoliko godina radi izgradnje neke zgrade ili puta ekshumiran i prenesen na mezarje Baščeluci.  

Pronašli smo njegov mezar uslikali njegove nišane. Kćer njegovog amidžića Smajla Lejla kaže da je on bio jako učen hafiz i da su ga zvali muderrisom i da je radio kao muderris.

U Jajcu je imao kuću između gradskih kapija i to kad se uniđe kroz Travničku kapiju odmah na desnoj strani prema rijeci Vrbasu. Imao je kuću i imetak i u prigradskom  naselju Prudi i u selu Barevu.  Imao je sinove: Fadila, Galiba, Zekerijaha.

U knjizi „Hafizi u BiH“ od dr. hafiza Fadila Fazlića o hafiz Bekir ef.Hadžiosmanoviću napisano je samo slijedeće: „Živio je i radio u Jajcu tridesetih godina 20. stoljeća. Uputio je 1930. godine čestitku Džemaludin-ef. Čauševiću povodom njegovog izbora za reisu’l-ulemu”.

 

HAFIZ MEHMED TEVFIK-EF. OKIĆ

Hafiz Mehmed Tevfik-ef. Okić potiče iz ulemanske porodice Okić u Jajcu. Od kraja 17. do početka 20.stoljeća četrnaest generacija Okića su bili imami Sinan-begova džemata u Jajcu.To svjedoči 14 sultanskih berata sačuvanih, nažalost još ne proučenih, tako da se porodica Okić može pratiti od imama do imama kroz četrnaest generacija.

Rođen je u Jajcu 1870. (1287. hidžretske) godine od oca Jusufa, sina Mustafina, majke Hanife, rođene Memić, koja je umrla još dok je on bio nejak.

Početno obrazovanje dobio je od oca koji je punih 50 godina služio kao imam i muallim Sinan-begova džemata (Gornja Mahala) u Jajcu. Rušdiju i hifz završio je u Jajcu, a medresu u Banja Luci, gdje su mu muderrisi bili Ismail efendija Skopljak i hafiz Ibrahim efendija Maglajlić, koji je kasnije bio muftija u Tuzli i Banja Luci, te reisu-l-ulema za Jugoslaviju od 1930. do 1936. godine.

Iz Banja Luke hafiz Mehmed Tevfik-ef. Okić odlazi u Istanbul 1885. (1302. h.g.), gdje nastavlja studije pred poznatim carigradskim alimima: Ali  Zejnul Abidinom Alasonijalijem i Ibrahimom Hakki- ef. Dramalijom.

Od Ibrahim Hakki- ef. Dramalije je 1891. (1308. h.g.) dobio idžazet za kiraete (kiraeti seb'a), ali se ne vraća u domovinu već na "Fatihu" upisuje studij teologije.

Diplomu o uspješno završenom studiju potpisao mu je ugledni teolog Ali Zejnul Abidin Alasonijali 1900. (1318. h.) godine. Po završetku školovanja hafiz Mehmed Tevfik se 1900. godine vraća u domovinu.

Od 18.3.1901. do  1.7.1910. godine radio je kao prvi muderris i direktor  Osman-kapetanove medrese u Gračanici. Do tada se u medresama učilo po „halkama“. Hafiz Mehmed Tevfik- ef. je uočio da nastavu treba prilagoditi novim uvjetima. Uveo je nove udžbenike, učenike je klasificirao po razredima (do tada se išlo po halkama), angažovao je jednog učitelja, koji je đacima medrese predavao svjetovne predmete.

Austro-ugarska vlast je u to doba već bila zavela reforme u administraciji i školstvu. Reforme koje je u Osman-kapetanovoj medresi u Gračanici uveo hafiz Mehmed Tevfik- ef. Okić jedni su podržavali, a drugi osuđivali. Hafiz Mehmed Tevfik-ef. Okić je 1910. godine dao idžazet  deseterici svojih učenika koji su stekli dobru naobrazbu,  a to je potvrdilo opravdanost njegovih reformi. Posebna zasluga hafiza Mehmed- ef. jeste u činjenici da je obrazovao nebrojen broj imama.

Još dok je bio muderris Osman-kapetanove medrese u Gračanici dolazili su mu učenici iz cijele Bosne i Hercegovine, koje je on podizao u vrijedne i obrazovane imame. Naime, podizati i odgajati uspješne imame može samo osoba koja je i sama imam i koja dobro poznaje prirodu imamske misije.

Kada su 1910. godine provedeni slobodni izbori za najviše organe u Islamskoj zajednici hafiz Mehmed-ef. je izabran za člana Ulema medžlisa u Sarajevu i na tom položaju je ostao sve do 18. novembra 1932. godine, do presljenja na Ahiret. On je na ovom položaju ostao  23 godine, što nije bio slučaj ni sa jednim drugim članom spomenutog organa IZ-e za vrijeme od 23 godine.

Hafiz Mehmed Tevfik- ef. je bio zamjenik reisu-l-uleme za Bosnu i Hercegovinu, a dužnost reisu-l-uleme vršio je od 14. oktobra 1912. godine, kada je hafiz Sulejman-ef. Šarac podnio ostavku,  pa sve do izbora Mehmeda Džemaludin-ef. Čauševića 23. marta 1914. godine, kojem je, do 2. maja 1930. godine,  također, bio zamjenik.

Hafiz Mehmed Tevfik- ef. bio je poznat i kao dobar vaiz.  Vazove je držao u Gračanici, njenoj okolini, rodnom Jajcu i drugim mjestima objašnjavajući propise vjere. Hafiz Mehmed-ef. je zagovarao i savremeno obrađivanje zemlje, izučavanje modernih zanata i slanje djece u svjetovne škole. Petnaest godina je (1918-1932) u Sarajevu, za uži krug građana, držao predavanja u kući Mujage Merhemića iz oblasti tefsira.

Tumačio je „Envaru-t-tenzil ve esraru-t-te'vil“, tefsir od Bejdavija i perzijsku filozofiju prevodeći i komentirajući Mesneviju.  Među sarajevskim karijama bio je reisu-l-kurra'(šejhu-l-kurra'). Imao je veliku biblioteku koja se sastojala od nekoliko hiljada knjiga iz raznih islamskih disciplina. Između ostalog proučavao je i književni rad bosansko-hercegovačkih muslimana.

Njegovo rukopisno djelo „Naši preci“ izgorjelo je u požaru krajem Prvog svjetskog rata koji je progutao biblioteku Alija Šefki- ef. Junuzefendića, a u kojoj se nalazio spomenuti rukopis.

U listu „Vatan“ koji je na turskom jeziku izlazio u Sarajevu od 1884-1897. godine, čiji je izdavač i glavni urednik bio Mehmed Hulusi, hafiz Tevfik-ef. Okić je napisao životopise naših književnika, kao što su: Muhamed sin Musaov, zvani Allamek, Muhamed Nerkezi, Šakku-l-kamer Ahmed-ef. i drugi.

Pokretači i izdavači lista „Vatan“ na turskom jeziku istakli su potrebu izlaženja ovoga lista na turskom jeziku da bi ga mogle koristiti šire muslimanske mase u svoje prosvjetne svrhe. 

Dok je bio na studijama u Istanbulu, o svome trošku je štampao dva rijetka rukopisna djela bosansko-hercegovačkih pisaca na orijentalnim jezicima pronađena u Istanbulu: Glosu Sarajlije Muhameda Musića zvanog  Allamek na Mulla Džami-jin komentar Ibn Hadžibova djela al-Kafija (Hašiya 'ala šarh Mulla Džami 'ala 'l-Kafiya) iz sintakse arapskog jezika i Mostarca Mustafe Ejubovića poznatijeg kao Šejh Jujo, naslovljeno Šarh ('ala) 'r-risala al-Asiriyya fi 'l-mantik, ili Šarh šarh Isagugi, to jest na Abharijev komentar na poznatu arapsku recenziju Porfirijeva djela Eisagoge.

Članke iz književnosti, o vjerskim i socijalnim problemima na turskom jeziku objavljivao je pod punim imenom, inicijalima, pseudonimima i nepotpisane u istanbulskim listovima i sarajevskom Rehberu.

Neki tekstovi objavljeni su mu u Slobodnoj reči, a prijevod sa turskog jednog dokumenta u Glasniku Srpske patrijaršije 1927. godine. Na arapskom jeziku je napisao recenziju „Takriz" na višetomno djelo iz historije šerijatskog prava svoga prijatelja, tadašnjeg marokanskog ministra prosvjete, Muhameda al-Hudžvija, Al-Fikru-s-sami fi tarihi-l-fikhi-l-islami.

Hafiz Tevfik- ef. Okić je 1931. godine izabran i za člana Sreskog vijeća vakufskog povjerenstva u Jajcu i bio član do preseljenja na ahiret. Njega je krasila čednost i skromnost. Služio je kao primjer takva-sahibije (iskrenog i pobožnog čovjeka) i čovjeka čvrstog karaktera. Bio je oženjen Hasiba hanumom, kćerkom Mustafe Hadžića iz Gračanice.

Sin Mehmed-ef. i Hasibe hanume, Muhamed Tajib Okić je jedan od najučenijih ljudi koje je Bosna i Hercegovina ikada imala. Svoje školovanje započinje u Ruždiji na Benbaši, a potom u Okružnoj medresi u Sarajevu.

Šerijatsku sudačku školu završava 1925., a put ga dalje vodi u Zagreb gdje proučava latinski, književnost i pravo. Pravne studije završava u Beogradu 1930. godine. U Parizu na Univerzitetu Sorbonne završava studij književnosti, doktorira na tezu Hasan Kafi Pruščak i studira turski i perzijski na Nacionalnoj školi za istočnjačke jezike. Specijalistički kurs obavlja nakon toga na Univerzitetu Zejtuna u Tunisu.

Govorio je šest stranih jezika, objavljivao je radove na četiri strana jezika. Njegova uža specijalnost bio je hadis i sira, ali je odlično poznavao tefsir, fikh i historiju islama. Predavao je na Velikoj medresi kralja Aleksandra u Skoplju, a od  1949. godine na Teološkom fakultetu Univerziteta u Ankari, potom u Konyi i Erzumu.

Za one koji su 9. marta 1977. godine  u Sarajevu išli na podne u Begovu džamiju u sjećanju je ostao tabut koji je došao iz Turske u pratnji profesorovih studenata koji su izvršavali posljednju želju njihovog Hodže: da bude ukopan u Bosni.

Tog martovskog dana 1977. godine završen je dunjalučki životni krug Muhameda Tajiba Okića započet u Gračanici kod Tuzle. Ukopan je u mezarju Bare u Sarajevu.

Hafiz Mehmed Tevfik-ef.  Okić je posljednji Jajčanin koji je u vrijeme osmanskog carstva dobio idžazetnamu kurra hafiza .

Preselio je na Ahiret 18.11.1932. godine u 6 sati poslije podne i sutradan mu je klanjana dženaza i ukopan je u Sarajevu na mezarju "Grličića brdo" uz prisustvo uleme, brojnih građana, učenika medresa i drugih srednjih škola.

Njegovo preseljenje na Ahiret  zabilježili su: Jugoslavenski list, Jugoslavenska pošta, Večernja pošta, Islamski svijet i Slobodna reč u Sarajevu; Jutarnji list u Zagrebu; Hikjmet u Tuzli i neki drugi listovi u zemlji; al-Musawwar u Kairu (sa slikom) i jedan list u Maroku.

Hatme pred njegovu dušu su proučene u Osman-kapetanovoj medresi u Gračanici, Behram-begovoj medresi u Tuzli, u Sarajevu, u  Alevijskoj tekiji u Parizu.

Brojne institucije i ugledne ličnosti uputile su telegrame saučešća Islamskoj zajednici i porodici. O ulemanskoj porodici Okić iz Jajca, hafizima,  'alimima i imamima iz ove porodice s velikim poštovanjem pričali su mi brojni stariji jajčani.

U ovom tekstu spomenut ću samo neke: rahmetli hadži Mustafa Hadžiosmanović, hadži Mehmed Popaja, Zahid-aga Menzildžić, hadži Mehmed Zjajo, hadži Sadik Ćatić, hadži Mehmed Spahić, Zaim-aga Spahić, te kćer  imama Mustafa-ef. Okića Igbala-hanuma Adžemović.

Molim Svevišnjeg Allaha dž.š. da ukabuli dobra djela hafiz Mehmed Tevfik-ef., njegovoj Hasiba- hanumi, sinu Muhamedu Tajibu i cijeloj ulemanskoj porodici Okić iz Jajca, da im oprosti grijehe i da ih  nastani u Firdevsi-džennetu. Amin.

HAFIZ HILMI-EF. HATIBOVIĆ

Hafiz. Hilmi-ef.Hatibović, vrhovni šerijatski sudija, rođen je u Jezeru kod Jajca 1870. godine. Otac mu hfz. Smail-ef., bio je kadija u Glamoču i Cazinu, gdje je Hilmi-ef., pohađao početne nauke.

U Istanbul odlazi 1885. godine i pohađa teologiju u Sultan Fatihovoj džamiji oko četiri godine. U Bosnu se vraća 1889. godine i upisuje Šerijatsku sudačku školu u Sarajevu koju završava 1894.godine, s odličnim uspjehom.

Naredne godine polaže sudački ispit, te 1897.godine, započinje službu u šerijatskom sudu u Mostaru. U Kotarski šerijatski sud u Sarajevu premješten je 1901. godine, gdje radi do polovine 1927. godine kada je, kraljevim ukazom, postavljen za vrhovnog šerijatskog sudiju.

Kao najstariji vrhovni šerijatski sudac obnašao je čast predsjednika Vrhovnog šerijatskog suda sve do odlaska u mirovinu 1935. godine. U svojoj struci važio je kao izuzetan stručnjak i svi su se pozivali na njegov autoritet.

Za svoj osmogodišnji rad u Vrhovnom šerijatskom sudu dobio je priznanja i pohvale. a odlikovan  je i od kraljevskog režima u Beogradu. Biran je za predsjednika Vakufsko-mearrifskog  povjerenstva u Sarajevu, a bio je i više godina član Vakufsko-mearrifskog sabora.

Dugi niz godina biran je u Hodžinsku izbornu kuriju, a bivao je i predsjednik tog najvišeg izbornog tijela u Islamskoj zajednici. Prilikom izbora 1914. godine bio je treći kandidat za reisu’l-ulemu.U Udruženju šerijatskih sudaca nekoliko godina bio je predsjednik, dok je u odbor biran redovno.

Biran je u razna tijela mnogih  muslimanskih društava i udruženja i bio je jedan od prvih utemeljivača El-Hidaje. Preselio je na ahiret 17.marta 1944. godine u Sarajevu i ukopan je sutradan u mezarju na Grličića brdu.

HAFIZ HRUSTAN-EF. KARAGA

Hafiz Hrustan- ef. Karaga rođen je 1882. godine na Selišću općina Jajce od oca Bećira i majke Halide-hanume. Osnovno vjersko znanje je stekao u rodnom mjestu, a hifz najvjerovatnije u Jajcu ili Travniku.

Prilikom posjete Ibri Karaga u povodu stote godine života obavio sam intervju o njegovim prisjećanjima. U tom razgovoru Ibro Karaga je govorio o vjerskom životu na Selišću u kom je između ostalog rekao:

 Mi smo na  selu imali mekteb u kome su se obavljali namazi i podučavala djeca. Imali smo hodže iz Vinca. U selu smo imali hafiza Hrustana. To je bio kavi hafiz. Kada je on u mektebu on je predvodio džemat, jer su druge hodže nerado stajale u mihrab, a da iza njih klanja hafiz Hrustan. Sjećam se da je na Ahiret preselio za vrijeme Drugog svjetskog rata”.

O hafiz Hrustan- ef. Karagi pronašli smo podatke u Matičnom uredu u Vincu. Godina rođenja je 1882. Na Ahiret je preselio 20. decembra 1943. godine na Selišću gdje je i ukopan.

Hafiz Hrustanov unuk Fuad-ef. Karaga, dugogodišnji imam, hatib i muallim čiji je sin Zuhdija- ef. takođe imam, a Fuadov unuk od kćeri Zilhe Mirza-ef. Žerić je imam. Od drugog Hrustanovog unuka hadži Enesa unuka Emina je završila medresu. Potomci hafiz Hrustan-ef. Karage su prava ilmijanska porodica.

HAFIZ ABID-EF. ZJAJO

Hafiz Abid-ef. Zjajo rođen 20. oktobra 1897. godine u Jajcu. Bio je po redu peti rođeni sin Muharema i Hadžere, rođene Heremić, koji su imali  osam sinova. Njegov otac Muharem je bio aga-veleposjednik, koji je imao ogromno imanje u Jajcu i njegovoj okolini. Živjeli su na Carevom Polju u naselju Zjajina dolina.

O Zjajinoj dolini  Avdi Kadija Ribić iz Golhisara (Jezera), koji je vodio spisak-popis  vakufske imovine od 1846.-1854. godine, a  Mustafa (Muje) Hasić iz Golhisara (Jezero)  vodio spisak-popis od 1904.-1911. godine, o Zjajinoj dolini zabilježili su:

Dolnjo Caropoljski mesdžid i mejtef sa haremom i kamenim koritom sa dvije fiskije. Voda dovedena kroz bašče sa raskršća. Nalazi se na dnu Zjajine doline iznad harema. Taj mejtef je sagrađen negdje oko 1800. godine na sprat sa mesdžidom u prizemlju. Veličine 9x10 aršina. Mesdžid je otvoren uz ramazan za sve vaktove, a imam budi jedan softa iz travničke medrese koji bi stanovao po kućama po heftu, kod imućnijih Zjaja. Mejtef je radio i tokom cijele godine po pet  5 dana u hefti, osim petka, samo prije podne, a hodža je bio jedan stari Pšeničanin neki Kovačević, a zato bi dobivao i paru po djetetu godišnje.

Za Mevlude i mubarek večeri mesdžid bi budi pun Caropoljana i sa Katine. Kad je 1826. godine u ljeto izbio veliki požar, svih devet Zjajinih kuća, kao i mesdžid sa mejtefom su izgorili. Pa poslije tog nikada više nisu ponovno sagrađeni, a česma sa fiskijama i dan danas postoji. Samo je ostao harem u kojeg su se kopali Caropoljani. I ovo vakufsko vlasništvo je uzurpirano poslije 1945. godine“.

Iznad Korita na sofi prije stotinjak godina zasađena je lipa koja, takođe, i danas postoji. Iako mekteb nije obnavljan,  nastavljena je tradicija džemata, te su tako hafiz Abid-ef. i njegov brat Salih imali veliku kuću u kojoj se obavljala teravija i druge vjerske  aktivnosti u ovoj mahali. Džemat je predvodio hafiz Abid-ef., a ezane je učio i mujezinio Fehim Zjajo, koji je imao lijep mekam.

Zabilježeno je da je hafiz Abid-ef. Zjajo bio  vijećnik ispred poljoprivrednika u općini Jajce  jedan mandat, a možda i više mandata.U brojnoj porodici Zjaja svako je imao svoj posao i znalo se šta ko radi. Jedan od braće je taksirao s fijakerom, drugi je bio zadužen za mlinove itd.

Hafiz Abid-ef. je bio kao domaćin i on se brinuo o snabdijevanju hambara i on je iz  hambara izdavao stopanicama poljoprivredne artikle za spremanje hrane. Iako je porodica bila brojna ipak su uvijek imali i stalno zaposlenih radnika.

Hafiz Abid-ef.  je preselio na Ahiret 1.9.1951.godine  u 17 sati. prilikom obilaska radnika koji su kupili sijeno na Behmenovoj bari. Iako je patio od čira na želucu, preselio je od srčanog infarkta. Ukopan je na mezarju Carevo Polje.

U subotu, 5. novembra 2016. godine, student Harun Čančar i ja, u mezarju Carevo Polje pronašli smo nišane: hafiz Abid-ef. njegove životne saputnice Sadike rođene  Hadžiosmanović i njegovog oca Muharema.

Nišan hafiz Abid-ef.  i njegovog oca Muharema su od jajačkog kamena Plivita. Bili su oboreni i poprilično zatrpani zemljom i zub vremena ih je dobro oštetio. Otkopali smo ih,  ispravili,  očistili tekst, pročitali i uslikali tekst.

Nišani Sadike-hanume su od betona i još su uspravni, ali i njih je zub vremena oštetio. Na Abidovom uzglavnom nišanu  napisan je Kur’anski ajet:  “KULLU MEN ALEJHA FAN”.

A nakon ovog ajeta Arebicom piše: MERHUM ZJAJO HAFIZ ABID IBNI MUHAREM, godina preseljenja 1371. po hidžri. Pošto je nišan oštećen i dio natpisa je oštećen. Tekst i na Muharemovom nišanu pisan je Arebicom, a tekst na Sadikinom nišanu pisan je latinicom.

Životna saputnica  hafiza Abida-ef. Zjaje, Sadika-hanuma  rodila je samo jedno dijete koje je umrlo odmah po rođenju, te tako iza njih nije bilo potomaka. Sadika hanuma je na Ahiret preselila 20.9.1967. godine.

Podatke o rođenju i smrti pronašli smo u matičnom uredu u Jajcu, te sa uzglavnog nišana, a druge podatke dao nam je njegov bratić Hidajet Zjajo.

HAFIZ EJUB-EF. MAKIĆ

Hafiz Efub-ef. Makić potiče iz porodice Makić iz Bučića. Rođen je 5 aprila 1888. godine u Jajcu. Na Ahiret je preselio 6.2.1967.godine u Jajcu. Ukopan je u mezarju Baščeluci.

Mezar mu se nalazi na lijevoj strani mezarja na početku drugog dijela iznad velike međe. O hafiz Ejub-ef. Makiću zabilježio sam nekoliko usmenih kazivanja, te ću prenijeti kazivanje Šekib-ef. Makića dugogodišnjeg imama, hatiba i muallima, koji je u zasluženoj penziji.

Šekib-ef. je o hafiz Ejub-ef. Makiću posebno istakao slijedeće:

“Hafiz Ejub-ef. Makić je bio jako obrazovan čovjek. Nosio je štap, iako mu nije bio neophodan. Bio je izuzetno skrušen insan. Idući kroz čaršiju odgovarao je na selame i pozdrave, ali je on svojim pogledom malo  primjećivao prolaznike, jer je uvijek hodao oborenog pogleda. Posjedovao je pravi muški hidžab. Često su ga tražili fratri da s njim razgovaraju o historiji koju je on dobro poznavao. Bio je strogi sljedbenik Ehli sunneta ve-l-džema’ata i naše islamske Bošnjačke tradicije. Radio je u Općini Jajce vodeći neki referat. Često je bio u društvu jajačkih velikana: Hafiz Bekir- ef. Hadžiosmanovića, hafiza Mustafe-ef.Bubrića, muderris Mustafa-ef. Čolića, posljednjeg jajačkog kadije Mehmed Alije Kapetanovića i drugih, ”.

O hafiz Ejub-ef. Makiću jedna od najstarijih jajčanki Lejla Rupić, rođena Hadžiosmanović kaže:”Radio je u općini, a imao je pet kćeri i jednog sina”

HAFIZ MUNIB-EF PORIČANIN

Hafiz Munib-ef. Poričanin rođen je u Donjem Vakufu 1895. godine, a njegovi potomci kažu da je uvijek tvrdio da je rođen 1892. godine. Vrlo rano je ostao bez roditelja, te je othranjen u amidžinoj kući. Hafiz je postao kao dječak, a hifz je polagao u Travniku.

Prvi svjetski rat je proveo u zarobljeništvu u Italiji gje je naučio Talijanski jezik. Po zazvršetku Prvog svjetskog rata kao policajac dobio je službu u Jajcu gdje je bio gradski policajac. U Jajce s njim je došla supruga Zlata i sin Ekrem, gdje su dobili još troje djece Eseta, Envera i Mihriju.

U Jajcu je živio do penzionisanja 1946. godine, zatim se vratio u Donji Vakuf u porodičnu kuću. Kada stariji jajčani spominju hafize koji su bili u Jajcu obavezno spomenu hafiz Munub-ef. Poričanina i reknu da je bio gradski policajac. 

O hafiz Munib-ef. Poričaninu razgovarao sam sa hadži Zejneba-hanumom Karadža rođenom Čolak iz Donjeg Vakufa,  koja između ostalog kaže:

“Dobro se  sjećam  hafiz Munib-ef.  Dok sam bila djevojčica išla sam s majkom u Mukaviju džamiju, te mi je ostalo u sjećanju da je hafiz Munib-ef. imao dobar mekam i da je dobro učio Kur’an a.š., mevlud i ilahije. Kasnije sam s mužem doselila u komšiluk njegovog punca hafiz Mustafa-ef. Snage, gdje je hafiz Munib često dolazio. Naime,  hafiz Munib-ef. je nakon što je ostao udovac  oženio Rahimu  kćerku  hafiza Mustafa-ef. Snage s kojom je  dobio  kćer Nidžaru 1951. godine”.

Hafiz Munib-ef. je vrlo često mujezinio u džamijama u Donjem Vakufu. Na Ahiret je preselio 30.4.1978. godine i ukopan je u Donjem Vakufu.

Napomena: U ovom tekstu napisao sam samo kraće podatke o hafizu Munibu Poričaninu, jer je 26 godina živio u Jajcu, a ima unuke i praunuke u ovom gradu, a nije spomenut u knjizi Hafiza Fadila-ef. Fazlića,  Hafizi u Bosni i Hercegovini u posljednjih sto pedeset godina.

HAFIZ MUSTAFA EF. BUBRIĆ DUGOGODIŠNJI MUJEZIN DŽAMIJE ESME SULTANIJE U JAJCU

Hafiz Mustafa-ef. Bubrić rođen je u Jajcu 20.marta 1888. godine od oca Mustafe i majke Hadžije. Završio je Osman-kapetanovu medresu u Gračanici kod Tuzle. Oko 55 godina bio je mujezin i drugi imam džamije Esme Sultnije u Jajcu, a jedno vrijeme bio je mujezin Šarene džamije u Travniku.

Ove podatke o hafiz Mustafa-ef. Bubriću preuzeo je i zabilježio Ramiz ef. Bećirović, glavni imam MIZ „Jajce“ iz teksta „Gračaničke medrese, njihovi graditelji, muderisi i učenici. Gračanički  glasnik, IV/7, 1999. godine, autor  Hifzija-ef. Suljkić i koautor Omer Hamzić.

Isti tekst je objavljen i u knjizi Hifzija Suljkića „Sabrani tekstovi“ u izdanju Medžlisa Islamske zajednice Zvornik, 2007. godine.

Hafiz Mustafa-ef. Bubrić na Ahiret je preselio 7.2. 1969. godine. Ukopan je u haremu džamije Esme Sultanije u Jajcu.

Kada su agresori u vrijeme agresije na Bosnu i Hercgovinu (1992-95) srušili džamiju Esme Sultanije porušili su i nišane u  njenom haremu i materijal odvezli na streljanu iznad Elektrobosne. Tragajući za pojedinim dijelovima džamije Esme Sultanije na pomenutom lokalitetu pronašli smo uzglavni nišan ovog jajačkog hafiza  i velikana ovoga grada.

Organizovali smo izvlačenje sa sajlama, utovarili ga na vozilo, dovezli i postavili gdje je i bio i tako ponovo obilježili mezar dugogodišnjeg mujezina, mutevellije i drugog imama džamije Esme Sultanije.

O hafiz Mustava-ef. Bubriću zabilježio sam i neke usmene predaje njegovih savremenika i članova porodice:  Šejh muderris Mustafa-ef. Čolić koji je u džamiji Esme Sultanije bio imam, hatib i muallim kazivao mi je o druženju s  Mustafa-ef. Bubrićem od 1955. godine do hafizovog preseljenja na ahiret.

„Kada sam došao u Jajce Mustafa ef. Bubrić je imao preko 67 godina, ali je još oko 13 godina bio mujezin i mutevellija džamije Esme Sultanije. Mujezin je bio oko 55 godina. Ezan je učio uvijek s munare. Mustafa-ef. Bubrić  spada u grupu bosanskih mujezina sa najdužim mujezinskim stažom. Njegovo učenje ezana bilo je prava  milina slušati. U džamiji smo zajedno učili ramazanske mukabele, zatim mevlude i tevhide.  Trudio se da u džamiji bude na vrijeme. Često smo zajedno pili kahvu i mehabbetili: mutevellija hafiz Mustafa-ef. Bubrić, Mehmed Alija Kapetanović, posljednji jajački kadija i ja, sa sjećanjem mi je pričao rahmetli muderris Mustafa ef. Čolić“.

Kazivanju šejh muderris Mustafa ef. Čolića želim dodati slijedeće: 

„Hafiz Mustafa-ef. Bubrić zaista spada među bosanske mujezine sa najdužim stažom kao što su: rahmetli h. Muhamed Sirćo koji je s munare Gazi Husrev-begove džamije učio ezan 55 godina, zatim  Hamed Kozić koji je u Jaseniku kod Konjica mujezinsku dužnost obavljao od Drugog svjetskog rata do pred agresiju na Bosnu i Hercegovinu 1992. godine. Oživljavajući sjećanje na hafiz Mustafa-ef. Bubrića, sjećam se tako brojnih naših bosanskohercegovačkih mujezina moleći Uzvišenog Allaha dž.š. da ih nagradi najboljom nagradom. Amin“.

O hafiz Mustafa-ef. Bubriću razgovarao sam i sa  njegovom snahom Safijom zvanom Tahira – hanumom koja je udajom za njegovog sina Mesuda u kuću ovog jajačkog velikana došla 1964. godine. Mnogo lijepih uspomena o svom svekru Tahira hanuma mi je ispričala. Ja sam posebno zabilježio slijedeće:

Koliko sam mogla primijetiti poštovao je nas snahe i volio kao i sinove Mesuda i Mustafu. Svo vrijeme do svekrovog preseljenja na Ahiret bili smo u istoj kući, za istom sofrom. Rahmetli svekar je imao svoj raspored. Pet puta izaći na munaru džamije Esme Sultanije proučiti ezan i obaviti sve poslove vezane za ovu džamiju. Pored učenja Kur’ana i zikra imao je i hobi  ispisivanje tariha na nišanima.

Zimi kada snijeg zatrpa  put, rahmetli Babo (Mustafa-ef.) uzme brezovu metlu i dobro razmete put do džamije i do kancelarija IZ-e, a zatim put pospe sitnom pilotom da se može komotno hodati. Sa stepenica munare snijeg bi kupio malom lopaticom u kantu i iznosio u harem džamije.

U toku Ramazana, posljednjih deset dana boravio je u džamiji – bio je  mu’tekif, te smo Mesud i ja nosili mu iftar i ručak. Tada u džamiji za  i’tikaf nije bilo posebne sobe, te je svekar u kraju džamije od deka pravio improvizovanu sobicu za boravak.

U džamiju je išao i ezane s munare učio sve do onog petka kad će na Ahiret preseliti. Zadnji dan njegovog života nije mogao otići na sabah-namaz. Pred podne došli su mu moj otac Ahmetaga  Zaćiragić i Alija-Ale Popaja.

Pošto nije mogao ići na džumu reče mi: „Snaho dodaj mi taj đuzdan (novčanik), te  upita Ahmetagu i Aliju: Koji će od vas dvojice ponijeti novac da se nekome plati da ezan prouči s munare za mubarek džumu pošto kako vidite ja danas ne mogu u džamiju“? Iz ovog kazivanja se može zaključiti koliko je hafiz Mustafa-ef. bio vezan za džamiju i munaru i koliko je držao do učenja ezana i to baš s munare.

I tako je Mustafa-ef. podne klanjao u kući, a zatim smo zajedno ručali nastavlja svoju priču Tahira – hanuma: „ Odmah iza ručka svekar je unišo u sobu i legao. Iza toga u sobu je unišo sin Mesud i brzo se vratio u kuhinju  rekavši:  Babo je hasta, pozlilo mu je. U tom trenutku u obilazak dođe muderris Mustafa-ef. Čolić sa džematlijama. Nisu ga zatekli živog. Već je bio preselio. Rahmet mu duši. Njegova Hadžija hanuma – moja svekrva je do preseljenja na Ahiret  živjela s nama“.

Hafiz Mustafa-ef.Bubrić je imao dva sina, Mustafu i Mesuda. Mustafa je bio oženjen Hatidžom i imali su sina Fehima. Mesud je bio oženjen Safijom – zvanom Tahirom i imali su dva sina: Ahmeda i Edina.

Pošto sam ja na područje Jajca došao nakon Mustafinog preseljenja na Ahiret nisam ga poznavao, ali sam zaista mnogo dobrog čuo o hafiz Muftafa-ef. Bubriću. Nije mi poznato iz kojih razloga Mustafa-ef. za sebe nije kazivao da je hafiz. Možda to nije isticao iz svoje skromnosti.

Lično sam poznavao Hifziju-ef. Suljkića, kao vrijednog imama i neumornog istraživača i spisatelja koji se bavio pisanjem i koji je iza sebe ostavio preko dvjesta naslova, te je u pomenutom članku  u Gračaničkom glasniku 1999.  godine napisao osnovne podatke o hafiz Mustafa-ef. Bubriću ističući da  je završio Osman Kapetanovu medresu u Gračanici i da je hafiz. Čvrsto vjerujem da je Hifzija-ef. pisao samo istine.

Zato na kraju ovog kazivanja o hafiz Mustafa-ef Bubriću, dugogodišnjem mujezinu, drugom imamu  i mutevelliji džamije Esme Sultanije u Jajcu učim dovu:

„Uzvišeni i Premilostivi Allahu dž.š., molimo Te ukabuli dobra djela hafiz  Mustafa-ef. Bubriću, oprosti mu grijehe i počasti ga u Džennetu društvom poslanika, iskrenih, šehida i dobrih ljudi! Amin“.

                    HAFIZ MUSTAFA-EF. BRKIĆ

Rođen je 1900. godine u selu Volari. Otac mu je bio Meho. Osnovnu školu završio u rodnom mjestu, a medresu u Banja Luci. Fakultet islamskih nauka završio u Kairu 1925. godine stekavši zvanje sudije šerijatskog prava. Služio se sa više stranih jezika: arapski, engleski, francuski. Živio je u Sarajevu obavljajući razne dužnosti.

Od 1945. do 1955. godine bio je konzul u Egiptu. Na Ahiret je preselio 1975. godine u Sarajevu. Ukopan je u mezarju Bare.

Napomena: Poznavajući brojne starije imame sa područja Jajca, ali i cijele Bosne i Hercegovine, učeći s njima mukabele, veliki broj imama, muallima i hatiba bili su hafizi iako nisu polagali hifz, jer su slušajući učenje Kur’ana, ako učač pogriješi odmah ga ispravljali ne gledajući u Kur’an, a.š. Oni su to postizali trajnim druženjem sa Kur’anom i učenjem hatmi. Njihova ljubav prema Kur’au, a.š., bila je zaista velika.

A ja Ramiz ibni Ibrahim-el-fakiru-l-hakir, na kraju ovog kazivanja o hafizima na području Jajca, a koji su preselili na Ahiret  učim dovu:

„Uzvišeni i Premilostivi Allahu, dž.š., molimo Te ukabuli dobra djela spomenutim i nespomenutim hafizima, oprosti im grijehe i počasti ih u Džennetu društvom poslanika, iskrenih, šehida i dobrih ljudi! Amin“.

ŽIVI HAFIZI

DR. HAFIZ. ĐEVAD-EF. HRVAČIĆ

Hafiz dr. Đevad-ef.  Hrvačić rođen je 1. marta 1969. godine u Vlasinju, kod Varcar Vakufa od oca Hajre i majke Fatime-hanume. U rodnom mjestu je završio osnovnu školu. Obrazovanje je nastavio u Gazi Husrev-begovoj medresi koju završava školske 1987./1988. godine i kao odličan učenik oslobođen je polaganja mature.

Titulu hafiza stekao je odmah po završetku Medrese. Muhaffiz mu je bio hafiz Mahmud-ef.  Traljić. Hafiska dova je proučena u Begovoj džamiji, poslije ikindije namaza, 10. 12. 1988. godine.  Ašereta je učilo osam hafiza, dovu je proučio muhaffiz,  a prisutnima se obratio  i diplomu uručio Senahid-ef. Bristrić, tadašnji direktor Gazine medrese i predsjednik Mešihata IZ-e BiH.

Akademsko obrazovanje nastavio je na jordanskom univerzitetu u Ammanu na kojem je diplomirao 1997. godine, a zvanje magistra islamskih nauka stekao je u aprilu, 2010. godine na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu odbranivši magistarski rad na temu: „Fenomen idžazetname sa posebnim osvrtom na hadiske idžazetname kod Bošnjaka“.

Hafiz  Đevad-ef.  Hrvačić je 24.10.2016. godine, odbranio  doktorsku disertaciju na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu na temu: „Normativnost prakse Muhammeda, alejhisselam, u kulturi ishrane, odijevanja i održavanja lične higijene i stekao akademsku titulu doktor islamskih nauka iz oblasti hadisa.

Hafiz Đevad-ef. je bio imam u Trnovima kod Velike Kladuše,  zatim profesor kira'eta u medresi Džemaluddin-ef. Čaušević u Cazinu u šk. 1996/97. godinu. Tada prelazi u Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu gdje i danas predaje hadis i fikh.

Jedno vrijeme je predavao i imamet. Uz to je bio tri godine imam u džamiji „Kralj Fahd“ u Sarajevu. Objavio je nekoliko članaka u Preporodu, preveo sa  arapskog jezika Hutbe od dr. Jusufa Karadavija, zatim Sunen od Nesa'ija u dva toma, obavio redakturu prijevoda Ihja'a, potom zbirku vjerovjesnikovih dova i zikrova.

Hafiz Đevad-ef. je oženjen Sadetom Makić i imaju dvije kćeri Aminu i Lejlu.

DR. HAFIZ ELVIR-EF. DURANOVIĆ

Dr. hafiz Elvir-ef. Duranović sin je Muje i Paše-hanume rođene Agić. Rođen je 13. avgusta 1971. godine u Jajcu. Osnovnu školu je završio u Divičanima gdje je pohađao i mektebsku nastavu pred muallimom Ibrahim-ef. Babićem koji spada u red veoma aktivnih  imama koje je Dnoluka imala i kao takve ih zapamtila.

Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu završio je 1989. godine, Islamsku pedagošku akademiju u Zenici 1997. godine i Fakultet islamskih nauka u Sarajevu 2003. godine.

Uporedo sa školovanjem u medresi učio je hifz pred uglednim hafizima rahmetli Kamilom-ef. Silajdžićem i rahmetli Mahmudom-ef. Traljićem. Zvanje "Hafiz Kur'ana Časnog" dobio je 1991.godine.

Postdiplomske studije na Fakultetu islamskih nauka u Sarajevu okončao je 2009.godine odbranom magistarskog rada „Elementi staroslavenske tradicije u praksi bosansko-hercegovačkih muslimana – odnos islamskih učenjaka prema njima“ kao prvi u klasi.

Doktorski rad pod naslovom „Dovišta na području Travničkog muftijstva – geneza i zbilja“ odbranio je na istom fakultetu 19. maja 2014. Autor je pet knjiga i niza naučnih i stručnih radova koje je objavljivao u Zborniku radova IPF-a u Zenici, Glasniku Rijaseta IZ-e, Takvimu, Novom muallimu, Znakovima vremena, Novim horizontima i Godišnjacima BZK Preporoda u Bugojnu.

Pred agresiju na BiH bio je imam, hatib i muallim u svojim Divičanima. U toku agresije na Bosnu i Hercegovinu bio je pripadnik 305.-705. Slavne Jajačke  brigade. Nakon agresije na BiH, od 01. januara 1996. do maja 2015.  godine,   obavljao je dužnost imama, hatiba i muallima Sultan Ahmedove džamije u Bugojnu.

Od maja 2015. godine naučni je saradnik na Insitutu za islamsku tradiciju Bošnjaka u Sarajevu. U fokusu dr. hafiza Elvira-ef.  Duranovića  su teme iz kulturne historije Bošnjaka i religijske prakse Bošnjaka.

Dr. hafiz Elvir je oženjen Almedinom Hadžić iz Kaknja i imaju dvoje djece; Huseina i Lejlu.

HAFIZ ALMIR-EF. DURANOVIĆ

Haviz Almir-ef. Duranović, sin je Muje i Paše-hanume rođene Agić.  Rođen je 30. oktobra 1974. godine u Jajcu.  Osnovnu školu je završio u Divičanima gdje je pohađao i mektebsku nastavu pred muallimom Ibrahim-ef. Babićem i drugim muallimima. Gazi Husrev-begovu medresu završio je u Sarajevu 1992. godine.

Hifz je učio za vrijeme agresije na BiH, u mjestu Nemili kod Zenice gdje je s roditeljima boravio za vrijeme muhadžirluka, a muhafiz mu je bio hafiz Mahmud-ef.  Moranjkić, koji je kao i hafiz Almir-ef. bio u muhadžirluku u Nemili.

Hifz je položio 1995. godine. Hafiska dova je upriličena 22. novembra 1995. godine u Kočevskoj džamiji u Zenici. Na svečanosti hafiske dove skupu su se obratili Ejub-ef. Dautović, glavni imam MIZ Zenica i Ramiz-ef. Bećirović, glavni imam MIZ Jajce. Dovu je proučio hafiz Mahmud-ef. Moranjkić. Hafiz Almir-ef. Duranović je završio Islamski pedagoški fakultet u Zenici. Dužnost  imama, hatiba i muallima u džematu Šeherdžik-Oborci MIZ Donji Vakuf obavljao je od 30.09.1996. do 30.11.2000. godine.  Od 01.12.2000. godine obavlja dužnost  imama, hatiba i muallima centralne – Baš džamije u Donjem Vakufu.

Hafiz Almir-ef. Duranović je za 2007/2008. godinu  proglašen najuspješnijim muallimom na području muftiluka travničkog i dodijeljena mu je nagrada „Kasim-ef. Mašić“. Hafiz Almir-ef.  Duranović  je oženjen Bahrijom Jusufspahić iz Bugojna i imaju sina Bilala.

Dr. hafiz Elvir-ef.  i hafiz Almir-ef. su braća. Smatram da je o ovoj dvojici hafiza potrebno istaći i slijedeće; njihova sestra  Almira-hanuma,  udata Hadžić završila je IPF u Zenici i nastavnik je Islamske vjeronauke u OŠ Berta Kučera Jajce, a brat Zajim-ef.  je završio Medresu, a zatim FIN-a u Sarajevu i profesor je Islamske vjeronauke u srednjim školama u Jajcu.

Ova porodica je prava ilmijjanska porodica. Njihovi roditelji, hadži Mujo i hadži Paša-hanuma imaju velikog razloga da budu ponosni na svoju djecu. Ima razloga da bude ponosna i njihova rodbina, komšije i prijatelji, džemat Divičani,  Dnoluka i Jajce, ali i svi mi jajčani, uz dovu Uzvišenom Allahu,  dž.š., da u budućnosti imamo još više; čestitih imama, imama hafiza, profesora, te magistara i  doktora raznih zvanja. Amin.

HAFIZA LEJLA TUTIĆ-FULURIJA

Hafiza Lejla-hanuma Tutić-Fulurija, kćer Nakiba i Fatime-hanume rođene Čolić. Rođena je 27. aprila 1983. godine  u Jajcu.  Po majčinoj liniji unuka je šejh Mustafa-ef. Čolića, poznatog  i priznatog alima, koji je napisao i preveo veliki broj knjiga, a preko dvadeset je objavljeno. Njegovo ime se nalazi među stotinu istaknutih imama u Bosni i Hercegovini u posljednjih sto godina.

Osnovnu školu je završila 1992. godine u Travniku. Prvu hatmu je proučila pred Kasim-ef. Mašićem. Gazi Husrev-begovu medresu je završila 2002. godine sa odličnim uspjehom. Kao učenica Medrese, naučila je pola Kur’ana napamet, a drugu polovinu Kur'ana, a.š, naučila je  nakon završene Medrese.

Njen muhaffiz je bio h. hafiz Mensur-ef. Malkić, a polaganje je trajalo od 18. juna do 4. jula 2003. godine. Hafiska dova je proučena 12. jula 2003. godine u Sulejmaniji (Šarenoj) džamiji u Travniku.  Svečanosti je prisustvovala  mnogobrojna rodbina, prijatelji  i džematlije Travnika i Jajca. Ašereta je učilo 14 hafiza, a dovu je proučio hafiz Mensur-ef. Malkić. Prisutnima su se obratili: muftija travnički mr. Nusret-ef. Abdibegović, prof.  Mustafa-ef. Spahić i mr. Muharem-ef. Omerdić, koji je uručio i diplomu. Hafiz Lejla je bila prva hafiza na području Travnika nakon 100 godina.

Zatim upisuje Fakultet islamskih nauka u Sarajevu. Udaje se nakon prve godine studija. Na fakultetu je diplomirala  7. aprila 2009. godine, čime je stekla zvanje profesor islamske teologije. Za vrijeme studija je dobila nagradu jer je bila na Dekanovoj listi zbog prosjeka 9.00.

Od septembra 2010. godine počinje raditi u Gazi Husrev-begovoj medresi kao dnevna odgajateljica, gdje i danas radi. Hafiz Lejla je udata  za Amela Fuluriju i imaju dva sina Imana i Abdulkadira

HAFIZ SINANUDIN- EF. TATAREVIĆ

Hafiz Sinanudin-ef. Tatarevic, rođen je 16. januara 1990. godine u Barevu kod Jajca na radost oca Zahida i majke Mine-hanume rođene Redžić. Osnovnu školu je završio u Jajcu. Gazi Husrev-begovu Medresu u Sarajevu završio je 2008. godine. Iste godine je pred muhaffizom hafiz Alijom-ef. Rahmanom završio i hifz. 

Pred komisijom Rijaseta IZ-e  hifz je  polagao od 22. oktobra do 05. novembra 2007. godine. Hafiska dova je proučena u ponedjeljak 17. decembra 2007. godine nakon ikindije namaza u Gazi Husrev-begovoj džamiji u Sarajevu.

Hafiz Sinanudin-ef.  je  2011. godine diplomirao na smjeru Arapski jezik i književnost na Odsjeku za Orijentalnu filologiju - Filozofski fakultet u Sarajevu. Godine 2015. odbranio magistarski rad na istom odsjeku. Tema rada je bila "Uticaj medija na leksiku modernog arapskog jezika".

Od 2012. godine je zaposlen kao prevodilac-producent na međunarodnom TV kanalu "Al-Jazeera Balkans“.

HAFIZ HARZUDIN- EF. ŠKILJAN

Hafiz Harzudin-ef.  Škiljan  rođen je 15. jula 1982. godine u Jajcu, od oca, in šaa Allah šehida, Sakiba i majke Pembe, rođene Dervišić. Svršenik je Elči Ibrahim-pašine medrese u Travniku, te Filozofskog fakulteta, Odsjek za orjentalne jezike u Sarajevu.

Oženjen je sa suprugom Merzadom rođenom Husić  i imaju sina Alija. Radi kao imam, hatib i muallim u džematu Pivnice, Medžlis IZ-e Cazin.

Hafiz Harzudin-ef.  Škiljan je osmi hafiz škole hifza iz Bihaća, a šesti hafiz kojeg je pripremao i izveo pred komisiju muhaffiz hafiz Abdrurahman-ef. Osmanović, koordinator škole hifza u Bihaću.

Medžlis IZ-e Bihać je uz svesrdnu pomoć Bošnjačkog džemata iz St. Gallena iz Švicarske 2010. godine pokrenuo školu hifza, koja evo hvala Bogu, dž.š., daje rezultate. Uspjeli su izgraditi i manji objekat u kojem će biti smješteni oni koji uče hifz. Sve čestitke na tome!

Hafiz Harzudin-ef. Škiljan hifz je položio 2. marta 2016. godine. Svečanost hafiske dove upriličena je u Gradskoj džamiji u Cazinu 26.03.2016. godine. Svečanosti hafiske dove prisutvovao je veliki broj džematlija i zvanica.

Prvi razlog za veliku posjećenost hafiskoj dovi Hafiza Harzudina je što se ne pamti da je jedan imam cazinskog Medžlisa postao hafiz, a drugi razlog, što nigdje nema zapisano da je u Gradskoj džamiji, ujedno i najstarijoj na području Cazina, nekome proučena hafiska dova. Na svečanosti je učilo četrnaest hafiza, a hafisku dovu je proučio muhaffiz Abdurahman-ef. Osmanović.

Moderator svečanosti bio je glavni imam MIZ Cazin, Said-ef. Mujakić, koji je sve prisutne poselamio i zaželio dobrdošlicu, a zatim je u svom nadahnutom obraćanju izrazio posebnu radost što se hafiska dova održava baš u Cazinu. Skupu su se obratili; muftija bihaćki Hasan-ef. Makić i izaslanik reisu-l-uleme Husein-ef. Kavazovića, hafiz Mensur- ef. Malkić, koji je hafizu Harzudinu uručio diplomu.

Pored spomenutog glavnog imama i visokih gostiju svečanoj dodjeli hafiske diplome hafizu Harzudinu prisustvovali su: predsjednik IO Medžlisa Cazin Mirsad Topčagić, dekan IPF-a u Bihaću dr. Fuad-ef. Sedić, direktor Medrese u Cazinu Salih Dervić, načelnik općine Cazin Nermin Ogrešević, glavni imam MIZ Bihać Mensur- ef. Ćehić.

Uz veliki broj rodbine komšija i prijatelja sa područja Jajca svečanosti su prisustvovali: načelnik općine Jajce Edin Hozan, izaslanik glavnog imama Zehrudin-ef. Hadžića, Šekib-ef. Meštrovac, tadašnji imam džamije Esme Sultanije Nedim-ef. Glamočić, te šejh Ramiz-ef. Bećirović i drugi.

Rijaset IZ-e u BiH na čelu sa reisu-l-ulemom već duži niz godina potiče osnivanje škola hifza i na razne načine stimuliše učenje Kur'ana napamet.

„Reis efendija danas nije mogao biti s nama, ali je zato s nama danas njegov izaslanik također hafiz Mensur-ef. Malkić, prvi imam GHB džamije u Sarajevu, dugogodišnji profesor kiraeta u GHB medresi, a sada i njen direktor. Učesnik je brojnih svjetskih takmičenja iz učenja Kur'ana, na kojima je osvajao najbolja mjesta. Posebno želim istaći da je do sada kao muhaffiz pred  komisiju Rijaseta izveo 26 novih hafiza“.

Ovo je u završnoj besjedi istakao glavni  imam Medžlisa Cazin,Said-ef.Mujakić.

 

HAFIZ TARIK-EF. DOGAN

Hafiz Tarik-ef.Dogan rođen je 19. avgusta 1995. godine u Zenici na radost oca Naila i majke Emine-hanume rođene Nešust, dok su mu roditelji bili u muhadžirluku. Osnovnu školu završio je u Turbetu, a Elči Ibrahim-pašinu medresu u Travniku završio je 2014. godine.

Hifz je učio pred muhaffizom  dr. hfz. Fadil-ef. Bektašom. Hifz je polagao pred komisijom Rijaseta IZ-e u BiH u periodu od 27 10. do 10.11.2014. godine.  

Hafiska dova je bila 6. decembra. 2014. godine u Elči Ibrahim-pašinoj medresi  u Travniku. Svečanosti hafiske dove prisustvovao je reisu-l-ulema mr. Husein- ef. Kavazović, koji se skupu obratio i hafizu diplomu uručio. Dovu je proučio dr. hafiz Fadil-ef. Bektaš.

Hafiz Tarik-ef. je učestvovao na takmičenju učača Kur’ana u Rijeci 2014. godine. Na ovom takmičenju hafiz Tarik-ef. osvojio je prvo mjesto.

Redovan je student druge godine Filozofskog fakulteta u Sarajevu smjer arapski i turski jezik i književnost. Također, vanredni je student  druge godine FIN-a u  Sarajevu, na teološkom smjeru.

Hafiz Tark-ef. potiče iz ilmijjanske porodice. Njegova majka Emina-hanuma i njen brat Ragib-ef. Nešust  završili su Gazi Husrev-begovu medresu u Sarajevu.

HAFIZA MERJEM ŽUŽO

Hafiza Merjem Žužo rođena je 23. maja 1996. godine u Travniku na radost oca Enver-ef.  i majke Selvedine. Osnovnu školu završila je u  mjestu Dolac na Lašvi, a potom travničku Elči Ibrahim-pašinu medresu u Travniku 2015. godine.

Hifz je položila u toku četvrtog razreda, 23.2.2015. godine. Hafiska dova je bila 4.4.2015. u Elči Ibrahim-pašinoj medresi u Travniku.  Trenutno je student na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, smijer za turski jezik.

Hafiza Merjem Žužo potiče iz ilmijjanske porodice. Kćer je Enver-ef. Žuže, imama, hatiba i muallima u džematu Slimena MIZ Travnik. Njen dedo Smajl-ef. Žužo je čitav radni vijek bio imam na području Jajca, a dugi niz godina bio je drugi imam i mujezin džamije Esme Sultanije u Jajcu. Njezin amidža Zijad-ef. je također imam, dok je  njegov sin Tarik završio Medresu.

HAFIZ AHMED-EF DURANOVIĆ

Hafiz Ahmed-ef. Duranović je najmlađi hafiz na području Jajca. Rođen je 22. jula1997. godine u Bugojnu, dok su mu roditelji Nermin i Ehlimana bili u muhadžirluku. Osnovnu školu završio je  u Divičanima. Sufaru je završio kod Hašim- ef. Zahirovića, a mektbesko obrazovanje nastavio kod Ramiz- ef. Kahrića.

Muhaffiz mu je bio hafiz Fadil-ef. Bektaš. Hifz je počeo učiti u drugom razredu Elči Ibrahim-pašine medrese koju je završio 2016. godine.

 Memorisanje Kur’ana, a.š., je završio za dvije ipo godine. Pred komisijom Rijaseta IZ-e hifz je polagao od 12 do 27. oktobra 2016. godine.

Hafiska dova za hafiz Ahmed-ef.  Duranovića,  hafizu Harisu Brkić i  hafiz Amel-ef. Didića  proučena je u Elči Ibrahim-pašinoj medresi u Travniku u subotu 24.12.2016. godine. Ašereta je učilo nekoliko hafiza, a skupu su se obratili direktor Medrese mr. Dževdet-ef. Šošić, muftija Travnički dr. Ahmed-ef. Adilović i izaslanik reisu-l-uleme, direktor Ureda za vjerske poslove Rijaseta IZ-e,  mr. Nusret-ef. Abdibegović koji je i mladim hafizima diplome uručio.

Uz veliki broj džematlija rodbine, komšija,  prijatelja i zvanica sa područja Travnika Jajca i drugih mjesta svečanosti su prisustvovali izaslanici glavnog imama Medžlisa Jajce, prof. Zehrudin-ef. Hadžića; Ramiz-ef. Kahrić i Ramiz-ef. Bećirović.

U svom nadahnutom obraćanju mr. Nusret-ef. Abdibegović je između ostalog rekao: Kur’an je Allahov govor, a budući da je Allahov govor on je i govor istine. Učiti i podučavati ljude istini je priznanje koje u društvenom i duhovnom statusu dobija poseban stepen kod Allaha, dž.š.,  jer Allah, dž.š., je podučio meleka Džibrila, a onda melek Džibril podučio Poslanika s.a.v.s.  Potom je, Poslanik, a.s., podučio ashabe i taj lanac je došao do naših bosanskih prostora, do naših muhaffiza koji su preuzeli silsilu podučavanja Kur'anu. Vaše pažljivo slušanje učenja Kur'ana govori da vas Kur'an osvjetljava iznutra.............

Bošnjaci su se opredijelili da žive u islamu i oni idu tim putem. I njihova omladina postaje prepoznatljiva. Ako kažem da mi ove godine popunjavamo broj od preko 350 hafiza u BiH, a ove godine promovirano je preko 30 novih hafiza, mi vidimo Božiju milost i rahmet koji se spušta na našu djecu, na naš narod. Ona se spušta i na ovu medresu koja ima one pregaoce, one muhaffize, one profesore koji bdiju nad našom djecom. U to ime čestitam našim mladim hafizima. Čuvajte svoju djecu. Ona su amanet od Allaha. Imajte povjerenje u njih...“ Naglasio je mr. Nusret efendija.

Glasoviti turski putopisac Evlija Čelebija koji je kroz Bosnu prošao 1660. godine o Jajcu je pored ostalog zapisao slijedeće:

“To je vrlo star grad.To je kadiluk u bosanskom ejaletu u rangu kadiluka od stotinu i pedeset aspri. Nahije su mu jako bogate. Ima predstavnika Portinih spahija, janjičarskog serdara, gradskog zapovjednika (dizdar), tri stotine regularnih vojnika, baždara i tržnog nadzornika (muhtesib). Grad ima dvije gvozdene kapije.

Jedna se otvara prema  jugoistoku. Upravo na tom mjestu velika Rijeka Pliva pada niz vrletne stijene i saliva se u donju rijeku (Vrbas). U koritima pod stijenama preko kojih Pliva teče ispod gradskih bedema ima mnogo vodenica. Eto sjediti u onim zelenilom obraslim hladnjacima koji se nalaze ispred ovih mlinova i promatrati tok kao more rijeke Plive, koja znanjem i moći Božijom protiče iznad glave, promatrati njeno rušenje niz stijene tako je zanimljiv i jedinstven (prizor) da se čovjek mora diviti Svemoćnom Stvoritelju i ostati zapanjen i zadivljen. U gradu ima hiljadu kuća prizemnih i na sprat u dobrom stanju.Tu ima Sulejman hanova džamija koja je podignuta od neke porušene crkve, zatim  medresa i džamija Melek Ahmed paše, njegov hamam i mekteb. Postoji dalje tekija, han i svega osamdeset dućana.

Gore u Citadeli nema kuća. Tu stanuje samo gradski zapovjednik (dizdar). Ima tu i jedan ruiniran dvorac (saraj), jedan mesdžid i jedna pećina.”

Evlija u svom kazivanju navodi još i to da na rijeci Plivi ima jedan veliki most, a oko njega deset vitlova vodenica, a voda dalje otiče na već spomenute vodenice. Na suprotnoj strani  ima pet stotina kuća. Spominje da izvan zidina ima još jedna varoš, a na suprot te preko Vrbasa takođe ima naselje.

Evlija još navodi da imaju dobre bašte, mnogo vinograda i prijatan zrak.  Na kraju svoga kazivanja o Jajcu Evlija  spominje da tadašnji jajčani posjećuju mezarove: “Ali- efendije, imama Ebu-l-feth sultan Mehmeda, šejh Mustafa-efendije, Hurem Čelebije Vaizovića. Husam-kapetana koji je bio prvi zapovjednik (dizdar), i to završava dovom, da ih Allah, dž.š., sve pomiluje”.

Evlija je iz Jajca dolinom rijeke Plive došao u Jezero, opisao i ovaj grad, a zatim put  nastavio za kasabu Varcar Vakuf.

Iz Evlijinog kazivanja saznadosmo da su jajčani i tada posjećivali mezarove svojih najmilijih i mezarove jajačkih velikana. Jajčani su sačuvali praksu posjećivanja mezarova svojih najbližih, ali praksa posjećivanja mezarova jajačkih velikana je poprilično izblijedila i mnogi jajački velikani su gotovo zaboravljeni.

Prilikom uzurpacije i uništenja brojnih jajačkih mezarja za vrijeme; Kraljevine Srba Hrvata i Slovenaca, a zatim socijalističko-komunističke vlasti nakon Drugog svetskog rata, uništeni su brojni nišani i sarkofazi  jajčana i jajačkih hafiza i drugih velikana, te se o mnogima ni spomen nije sačuvao.

U posljednjoj agresiji na Bosnu i Hercegovinu, prilikom rušenja džamije Esme Sultanije porušeni su i svi nišani i sarkofazi merhuma koji su ukopani u ovom haremu. Uspjeli smo locirati samo mezarove posljednjeg jajačkog kadije Mehmed Alije Kapetanovića i dugogodišnjeg mujezina i mutevellije hafiza Mstafa-ef. Bubrića.

Mehmed Mujezinović u knjizi Islamska epigrafika koju je 1977. godine štampalo IP “Veselin Masleša” u  Sarajevu opisujući mezarje u haremu džamije Esme Sultanije pored ostalog navodi i slijedeće:

 “Uz ovu džamiju nalazi se dvadesetak nišana, a među njima osam nišana imaju epitafe. Najstariji je iz 1822, a najmlađi 1875. godine.”

Rahmetli Mehmed Mujezinović u svojoj knjizi je prikazao najstariji nišan i sarkofag (Hadži Abdurrahim) , a sa najmlađeg, Derviš Sarač je napisao samo natpis. Spomenuo je i ostale nišane sa kojih se znalo ko je tu ukopan: ”Derviš Ahmed sin Ahmeda Šljivića, Abdullah Bubrić, sin Ibrahimov, Hasić Seid sin Seidov, Šerif aga Sarač, Mir Salih Šakir Havadže –zade, hadži Omer Šljivić sin  Ahmedov, hadži Hasan Fedai efendija (bez godine). Za sve ostale navedene su i hidžretska i gregorijanska godina preseljenja.”

Naveo je još kazivanje hafiza Mustafa-ef. Bubrića ko je još ukopan  u ovom haremu, bili su nišani, ali na tim nišanima nije bilo natpisa: “Osman-efendija, džabija Husrev-begova vakufa, zatim četvorica imama džamije Esme Sultanije; Hasan-efendija, Abdullah-efendija, Osman-efendija, i Mula- efendija”. Prilikom štampanja Islamske epigrafike u ovom haremu već su bili ukopani hafiz Mustafa-ef. Bubrić i kadija Mehmed Alija Kapetanović.

Mehmed Mujezinović nije naveo mezarje koje je bilo s desne strane džamije, koje je bilo od džamije do stare bosanske kuće, zatim mezarje s lijeve strane džamije,  od šadrvana do zgrade Medžlisa, a koje navode Avdi kadija Ribić i Mustafa-ef. Hasić, a u koje je kasnije (1911.godine) i ukopan Mustafa-ef. Hasić.

Poštovani čitaoci,

pisanjem teksta "HAFIZI ČUVARI KUR'ANA ČASNOG" - Hafizi područja Jajca imao sam posebna dva nijeta. Prvo da iskažem svoje duboko poštovanje prema hafizima-plemićima ummeta kojima Islam pridaje veliku pažnju. Druga namjera mi je bila da otrgnem od zaborava neke od spomenutih hafiza, jer o nekima od njih nije bilo ništa zabilježeno. Pisanje teksta potrajalo je nešto duže, jer sam nastojao da spomenem što više hafiza, te da o svakom pronađem što više podataka.

Radostan ću biti da se tekst dopuni hafizima koji nisu ovdje spomenuti, a bilo koji izostavljeni hafiz nije izostavljen sa namjerom. Stoga, svako ko ima na raspolaganju podatke koji mogu biti dodati tekstu, dobro je došao, a nastojat ću da se ti podaci dodaju.

Korištena literatura:

1.Hafizi u Bosni i Hercegovini u posljednjih sto pedeset godina (1860-2010.), drugo dopunjeno izdanje, autora hafiza dr. Fadila Fazlića. Izdavači:  Fakultet islamskih nauka u Sarajevu i IC El-Kalem, 2011. godine.

2. Kraljevski grad pod sultanima – autora dr. Ismeta Bušatlića. Izdavač - Medžlis islamske zajednice Jajce, 2011. godine.

3.Izabrana djela Mehmeda Handžića knjiga prva. Izdavač:  Izdavačka kuća OGLEDALO Sarajevo, 1999. godine

4. Gračanički glasnik 33/17

5. WEB stranica Gazi Husrev-begove biblioteke u Sarajevu

6. Knjiga 100  Bošnjačkih imama iz perioda 1912.-2012. godine. Izdavač:  El-Kalem - Izdavački centar Rijaseta IZ-e u BiH 2012. godine

7. Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine, knjiga II  IP „Veselin Masleša“ Sarajevo 1977.

8. Evlija Čelebi „PUTOPIS“ IRO „Veselin Masleša“ Sarajevo 1979.

9. Bošnjaci Šipova kroz historiju-Zbornik radova, izdavavač Udruženje Bošnjaka intelektualaca u izgnanstvu – Zenica 1999. godine

10. Usmene predaje

Ramiz Bećirović, Jajce, petak 13. januar 2017. –15. Rebiu-l-ahir 1438. H. godine

0
0
0
s2smodern
Joomla templates by Joomlashine