0
0
0
s2smodern

 

Gospodine Asmire, 

Kao i neki drugi i vi dovodite u sumnju predanje o džamiji Esme sultanije u Jajcu. A usmeno predanje o džamiji Esme sultanije među starim Jajčanima je bilo tako jako da niko od jajčana nije dovodio u sumnju ko je vakif džamije, nego su uvijek kazivali da je džamiju današnjeg izgleda dala sagraditi Esma sultanija – princeza, kćer sultana, a žena Mehmed paše Muhsinovića.

Na mjestu današnje džamije Esme sultanije bila je džamija Habibe - hatun,  koja je u požaru stradala.

U knjizi: KRALJEVSKI GRAD POD SULTANIMA dr. Ismeta Bušatlića,  izdanje Medžlis IZ-e Jajce 2011. god.  na 48. i 49. strani  piše:

Mahala džamije Habibe hatun

…..Bez sumnje, džamija Habibe-hatun prva je džamija podignuta na mjestu današnje Esme-sultan džamije. Podignuta je sedamdesetih godina 16. stoljeća i od završetka do polovine 17. stoljeća bila druga džamija po važnosti u Jajcu. Njena takva pozicija vidljiva u popisu iz 1604.godine.

 U popisu iz 1604.godine navedena su sljedeća domaćinstva u ovoj mahali:

Husejn-halifa, hatib; Osman-halifa, imam i muezzin; Uvejs, sin Ismaila; Šahman, sin Murada; Osman, sin Hadži Muruvveta, m; Turhan, sin Alije; Pervane, sin Jusufa; Husejn, sin Turhana,n; Abdurrahman, sin Mehmeda; Mezid, sin Alije; Bali, sin Velije; Osman, Pervana; Hadži Muruvvet, sin Mehmeda; Alihavadže, sin Mustafe; Husejn, sin Tur-Alije; Piri, kovač; Jusuf, kovač; Muruvvet, sin Murada; Veli, sin Jusufa, m; Husejn, sin Muruveta, m; Kurd, sin Muruvveta; Mehmed, sin Iskendera; Osman, sin Murada; Murad, sin Turhana; Ibrahim, sin Murada; Husejn, sin Murada n; Turhan, sin Kasima; Kurd-Ali, sin Husejna n; Mustafa, sin Abdullaha; Mehmed, sin Abdullaha; Muruvvet, sin Husejna; Muruvvet-havadže, muezzin; Hasan, sin Abdullaha; Sefer, sin Turhana; Oruč, sin Sulejmana; Husejn, sin Ferhada, n; Bali, sin Memije; Veli, sin Alije; Ibrahim, sin Nesuha; Behram, sin Uvejsa; Piri, sin Nesuha; Kurd-Ali, sin Džafera; Ramadan, sin Nesuha; Memi, sin Džafera; Ibrahim, sin Husejna, m; Omer, sin Džafera; Ferhad, sin Husejna; Memi, sin Husejna; Veli, timarlija37.

Plaće službenika u džamiji Habibe hatun (hatib 3 akče dnevno, imam i muezzin 4 akče dnevno) i mutevellije (2 akče dnevno) u njenom vakufu davane su iz prihoda od navedenog gotovog novca i kirija od dućana.

 

Džamija Habibe-hatun preživjela je veliki požar 1658.godine. U danima obnove koju je vodio bosanski valija Melek Ahmed-paša u njenoj blizini podignuti su neki od njegovih hajrata: mekteb, medresa i hamam.

Plemeniti jajčani, među kojima je bio i hafiz Mustafa-ef.Bubrić, rođen u Jajcu 20. marta 1888.godine, a na Ahiret preselio 7. februara 1969. godine, koji je bio mujezin i mutevellija džamije Esme sultanije i ezan učio s njene munare preko pedeset godina je pričao:

“ Na mjestu ove džamije bile su dvije njene prethodnice. Džamija Habibe -  hatun, te džamija Mir Mustafe Čauškog ćehaje. Iznad džamijskih vrata je i natpis od džamije Mir Mustafe. Tadašnji jajčani su natpis ostavili kako bi se sačuvao spomen na Mir Mustafu, a džamiju su nazvali imenom Esme sultanija koja  je finansirala izgradnju džamije i dva mosta na rijeci Vrbasu. Od izgradnje džamije Esme sultanije do rođenja hafiz Mustafa-ef. Bubrića je prošlo nekih 116. godina. Ako uzmemo u obzir da su prethodne generacije Bošnjaka živjeli duže od ovih današnjih možemo slobodno reći da je djed, a pogotovo pradjed hafiza Mustafe-ef. Bubrića upamtio kada je građena džamija Esme sultanije. 

Šejh Mustafa-ef. Čolić koji je bio imam džamije Esme sultanije od 1955. do penzionisanja 1988. godine je jajačkim hanumama koje su davale priloge za renoviranje džamije Esme sultanije i drugih vjerskih objekata govorio: “Vi ste naše Esme sultanije, Habibe hatun i Šerife Hafizadićke.” U vrijeme socijalističko-komunističke vladavine u BiH i bivšoj Jugoslaviji žene su u gradu Jajcu bile veliki dobrotvori. Sve su one redovno plaćale članarinu IZ-e i davale dobrovoljne priloge za održavanje džamija i organizovanje svih vjerskih aktivnosti.

Među tim plemenitim jajčanima i jajčankama niko nikada nije dovodio u sumnju ko je vakif džamije Esme sultanije koja je srušena 1993. godine. 

To je bila princeza-Esma sultanija, jer je predanje s koljena na koljeno bilo toliko jako i uvjerljivo da nije davalo povoda nikakvoj sumnji u to. 

Navodeći predaju o Esmi sultaniji Mr. sci. Asmir Crnkić navodi da je lokalni imam preporučio bolesnoj Esmi sultaniji: “da izgradi tri zadužbine kako bi joj se Milostivi Bog smilovao i  vratio zdravlje”. A predanje plemenitih jajčana kaže da su preporuku za izgradnju tri zadužbine princezi Esmi sultaniji dali astrolozi. Prijedlog astrologa je bio i  da se zadužbine izgrade u mjestu gdje se dvije vode sastaju, te je odabrano Jajce gdje se sastaju Pliva i Vrbas.

Prema tome jajčani su u pravu u oba slučaja: “Kada kažu da je džamija Esme sultanije najvrjednija i najljepša džamija među jajačkim džamijama iz osmanskog  perioda” kako piše Mr. sci. Asmir Crnkić, ali i kada kažu: “Izgradnju džamije kakvu smo imali do 1993. godine finansirala je Esma- sultanija”, a koju srušiše srbi-četnici prilikom okupacije Jajca zadojeni mržnjom prema Islamu i  muslimanima.                                                                                                Jajčani su uz Allahovu, dž.š., pomoć uspjeli obnoviti sve džamije u gradu i na području MIZ Jajce i nove izgraditi gdje ih nije bilo, a bile su potrebne. 

Uspjeli su obnoviti i džamiju Esme-sultanije na ponos svih muslimana-Bošnjaka i drugih dobronamjernih ljudi koji su željeli i žele da se gradu Jajcu vrati nekadašnji izgled s njegovim ukrasima poput džamije Esme sultanije. Pomoć u obnovi džamije Esme sultanije jajčani su imali od vlade Federacije BiH, Rijaseta Islamske zajednice i mnogih pojedinaca. U kompleksu džamije Esme sultanije još nije urađen enterijer, nije  obnovljena Bosanska kuća,  uređenje harema,  mezarja,..

I današnja generacija jajčana brižno  njeguje uspomenu na vakifu džamije Esme sultanije.                             U gradu Jajcu jedna ulica nosi ime Esme sultanije. Asocijacija žena Medžlisa IZ-e Jajce nosi naziv “Esma Sultanija”. I tako ime Esme sultanije u gradu Jajcu se sigurno najčešće spominje.

Nakon što je u svom tekstu  Mr. sci. Asmir Crnkić istakao sumnju da je Esma sultanija finansirala izgradnju džamije koja nosi njeno ime i nakon što je naveo džamije čiji su vakifi bile žene piše slijedeće: 

“Ipak , jedan poznati objekat u Jajcu je izgradila žena. Čuvenu Hafizadića česmu je sagradila hadži Šerifa Merjem-hanuma, žena Seida Ahmed-bega Hafizadića, kći bosanskoga teftedara Ahmed-bega Vilića iz Travnika, što je vidljivo iz natpisa na donjoj ploči iznad česme. 

Sagrađena je 1262. god. po H. (1845/46). ……”

Mr. sci. Asmir Crnkić za navedene podatke o vakifi Hafizadića česme kaže: “što je vidljivo iz natpisa na donjoj ploči iznad česme”. A na donjoj ploči iznad česme vidljivo je baš drugačije nego što gospodin Crnkić tvrdi. U prvom redu koji je lahko pročitati piše: “Kći Hafizadića, žena Said Ahmed-bega”.

Ostali dio teksta mogu pročitati i dešifrovati samo oni koji dobro poznaju Osmanlijski-Turski jezik. U knizi Islamska epigrafika,  izdanje “VESELIN MASLEŠA” SARAJEVO 1977. godine KNJIGA  II - ISTOČNA I CENTRALNA BOSNA, autor Mehmed Mujezinović je napisao prijevod koji glasi:

“Hadže Šerifa Merjem hanuma, kći Hafizadića, žena Ahmed Seid-bega u želji da bi zaslužila raj Činila je dobra djela, 

I sagradila i ovu česmu u toj želji. 

Oni koji  budu pili vodu (s ove česme)

Neka se sjećaju (dobrotvorke) i  za nju danonoćno mole milost Istinitog.

Godina 1262. (1846)” 

Iz navedenog Mujezinovićevog prijevoda jasno se vidi da je Šerifa Merjem kći Hafizadića….

U fus noti broj 9.  gospodin Crnkić je naveo izvor, odakle je uzeo podatke o vakifi Hafizadića česme.

Odakle god da ih je uzeo, uopće ne odgovaraju istini. Vakifa čuvene Hafizadića česme i drugih vakufa u Jajcu kojih danas nema je hadže Šerifa Merjem-hanuma Hafizadić, kćer hafiza Mustafe. I u  narodnoj predaji do današnjih dana sačuvano je, da je hadže Šerifa Merjem kćer čuvenog  kadije hafiza Mustafe Hafizadića, a da je bila udata za Ahmed-bega Vilića u Travniku.

 

 

Edin Imamović  iz Lupnice kod Jajca  koji je završio Magistarske studije na Fakultetu islamskih nauka u Bursi je u saradnji sa svojim drugom koji studira doktorske studije İslamskog Fakulteta  u Bursi, a zove se Asan Ristemov tekst  Osmanlijskog – Turskog napisao Turskim jezikom latinicom, a zatim je tekst napisao sa slovima koja se upotrebljavaju kod nas, te sadašnje i buduće generacije uz pomoć ovoga teksta s lahkoćom će moći pročitati tekst na Hafizadića česmi, a prevod je izvršio Mehmed Mujezinović davne 1977. godine.

Ve mine'l- mâi kulli şey'in hayy

Binti Hafızzâde zevci Said Ahmed Bey  -  Şerife Hacı hanım oldu cennet içre revân

Güne güne hasenâtın sebebidir zâtı   -  Yaptı bir çeşme ki hasret gider Çena Nehrin

Sarf edenler suyunu leyl ve nehar dâim  -  Rahmet-i Hak ile yâd eyleyeler anı (onu) hemân

Sene 1262

Ve mine'l- mâi kulli šej'in hajj

Binti Hafizzâde zevdži Said Ahmed Bej  -  Šerife Hadži hanim oldu Džennet ičre revân

Gune gune hasenâtin sebebidir zâti   -  Japti bir češme ki hasret gider Čena Nehrin

Sarf edenler sujunu lejl ve nehar dâim - Rahmet-i Hak ile jâd ejlejeler ani (onu) hemân

Sene 1262

U knjizi:  KRALJEVSKI GRAD POD SULTANIMA dr. Ismeta Bušatlića izdanje Medžlis IZ-e Jajce 2011.godine  na 105. strani  piše:  

“Vakuf Hadži Šerifa-hanume Hafizadić

Posljednja od velikih jajačkih vakifa, Hadži Šerifa-hanuma Hafizadić, kćerka kadije hafiza Mustafe Hafizadića, rođena je u Jajcu, udala se u Travnik za Ahmed-bega Vilića koji je zauzimao važno mjesto u Bosanskom divanu. Šerifa-hanuma je bila pobožna i darežljiva žena.

Svoju pobožnost potvrdila je posebno pred kraj života kada je poslala bedela u Meku da za nju obavi hadž, a svoju darežljivost gradeći česme u rodnome Jajcu i Travniku u kojem je provela veći dio svoga života.

Pred smrt je oporučila da je ukopaju u njenom Jajcu, u mahali u kojoj se rodila, u haremu Ramadan-begove džamije, u kojoj su Hafizadići – Muftići službovali.  Nije pronađena njena vakufnama, pa se ne zna koje je sve hajrate, osim česama, ostavila i šta je za njih uvakufila. 

U vakufskim izvještajima se spominje šest dućana u Jajcu kao Hadži-hanumin vakuf. Dućana već odavno nema, a voda još uvijek teče s njene hair-česme u Jajcu i Travniku. 

Natpis s česme u Jajcu više puta je objavljivan, a njena česma u Travniku, pred Sulejmanijom (šarenom) džamijom nije ni spominjana.

U istoj knjizi dr. Ismeta Bušatlića na 310. i 311. strani piše:

Harem uz Ramadan-begovu džamiju.

Na omanjem prostoru uz ovu džamiju bilo je sedam mezareva, od kojih tri sa natpisima.

…………Nad mezarom Merjeme Hafizadić Šerifa-hanume bila su dva lijepo izrađena ženska nišana, sa sljedećim natpisom na uzglavnom nišanu na turskom jeziku:

"On (Bog) je vječno živ!

Kći Hafizadića Hadže-hanuma,

žena Ahmeda Seid-bega otišla je u džennet među odabrane

gdje će napojiti svoje žedne usne

s česme koju je provela (oštećeno)...

Godina 1262." (1845/46)

Mr. sci. Asmir Crnkić u istom tekstu o Dizdarevoj džamiji između ostalog piše: “Radi se o jednospratnoj džamiji bez minareta  sa zidanom kuplom koju je prikrio šatorasti četverovodni krov”.

A Dizdareva džamija nije jednospratna jer nema mahfila. Ona je praktično prizemna džamija. Zatim Dizdareva džamija je imala drvenu munaru sve do tridesetih godina prošloga stoljeća. Sliku munare uz Dizdarevu džamiju dostavljam Vam na uvid.

O Sinan-begovoj džamiji u tekstu Mr. sci. Asmira Crnkića piše: “Sinan-begova ili Okića džamija nalazi se u ulici Besima Ganibegovića. U historijskim dokumentima se spominje kao Sinan-begova, po njezinom osnivaču Sinan-begu Džabiću, a Jajčani je nazivaju i Okića džamijom zbog nekoliko generacija imama koji su bili iz porodice Okić. Džamija je zidana od drveta i ćerpiča te ima jednostavnu drvenu munaru.”

Tekst o Sinan-begovoj džamiji je prepisan iz knjige Islamska Epigrafika autora Mehmeda Mujezinovića koju je napisao davne 1977.godine kada se ulica zvala pomenutim imenom. Sinan-begova džamija je uvijek bila i sada je u Gornjoj mahali, a svaka vlast koja dođe ona postavlja imena ulica kako njoj odgovara. Tako danas u Jajcu nema ulica koje su bile za vrijeme  Socijalističko-komunističke vladavine, te nema ni ulice Besima Ganibegovića.

Sinab-begova džamija je džamija Sinan-bega Boljanića, a ne Sinan-bega Džabića. Dileme koje su nekada postojale oko prezimena Sinan-bega riješene su pronalaskom vakufname Sinan-bega Boljanića.

U knjizi:  KRALJEVSKI GRAD POD SULTANIMA dr. Ismeta Bušatlića izdanje Medžlis IZ-e Jajce 2011. god.  na 51. i 52. strani piše:

“Mahala Sinan-begova mesdžida

 Razvila se oko mesdžida koji je podigao Janjičar Mustafa i poklonio ga Sinan-begu Boljaniću, kada je bio bosanski sandžak-beg (jesen 1563. –ljeto 1564.). …… Sve dileme oko Sinan-begova prezimena i vremena nastanka ovoga mesdžida rješava Vakufnama Sinan-bega Boljanića iz 1582.godine.

Od podizanja džamije do legalizacije Sinan-begove vakufname imama i muezina su plaćali vakifovi sinovi Hasan i  Sulejman, koji su, također, bili vakifi i dobrotvori. Hasan je podigao džamiju u Kotor Varoši, a Sulejman u Dubočcu na Savi.

Početkom 17. stoljeća u Sinan-begovoj mahali u Jajcu živjelo je 18 porodica sa  tri punoljetna neoženjena muškarca. Na čelu tih porodica bili su:

 Ismail-halifa, imam; Omer, sin Alije; Ahmed, sin Timura;Mehmed, tabak; Mustafa, sin Abdullaha; Kurd, sin Turhana; Abdurrahman, sin Mehmeda; Mehmed, sin Nesuha; Ali, sin Memije, n; Džafer, sin Memije; Džafer, sin Ejnehana;Ramadan, sin Balije; Ejnehan, sin Dogana; Ali, njegov sin, n; Memi, sin Oruča; Jusuf, sin Alije; Omer, sin Sinana; Gazi, sin Alije; Oruč, sin Mustafe; Ali, sin Hasana; Husejn, sin Ramadana

U fus noti br. 41. piše: U popisu iz 1604.godine ova mahala je doslovno navedena kao: Mahal mesdžida Sinan-bega, sandžak bega - nova, pripada Jajcu.

Oko 1740. godine Sinan-begov mesdžid je obnovljen, natkrivanjem sofa produžen i pretvoren u džamiju.Troškove obnove džamije, gradnje mekteba i česme ispred džamije platio je jajački dizdar Hadži Mustafa. Iz njegova vakufa plaćali su se hatibi Sinan-begove džamije.

Imamet i hatabet u Sinan-begovoj džamiji kroz četrnaest generacija vršili su članovi porodice Okić. Četrnaest berate o njihovim imenovanjima čuvalo se u porodičnom arhivu……”.

Sinan-begova džamija je zidana od kamena i jajačke sedre, a ne od drveta i ćerpiča kako u tekstu Mr. sci. Asmira Crnkića piše.

Njena kupola je zidana od jajačke sedre, a prilikom njenog renoviranja produženja i natkrivanja sofa, nad tom sofom u potkrovlju izgrađen je manji mahfil 1740. godine ili nekad kasnije. 

U knjizi: KRALJEVSKI GRAD POD SULTANIMA dr. Ismeta Bušatlića izdanje Medžlis IZ-e Jajce 2011. god. na 80. i 81. strani  piše:

“Vakuf Sinan-bega Boljanića 

Sinan-beg Boljanić, sin Bajram-agin, stariji brat vezira Husein-paše, a zet Mehmed-paše Sokolovića, rođen je u selu Boljanići kod Pljevalja. Bio je namjesnik u više sandžaka, a najviše u Hercegovini (od II 1552. do II 1557, od 1563. Do jeseni 1563, od ljeta 1564. do III 1567, od VI do XII 1569, i od IV 1574.do II 1580. Od jeseni 1563. do ljeta 1564. bio je sandžak-beg u Bosni. Umro je 1582.godine i pokopan u Čajniču. Imao je trojicu braće i dvije sestre: Davud-bega, koji je umro prije 7. VI 1582.godine; Ali-bega, koji je postao doživotni mutevelija njegovih zadužbina; Husein-pašu, koji je podigao najljepšu džamiju u Pljevljima; Muksimu i Zilkadu. U braku sa Šemsa-kadunom, sestrom Mehmed-paše Sokolovića izrodio j četiri sina i dvije kćeri, u vakufnami se spominju: Sulejman,Hasan, Belkisa i Aiša.

Sinan-begov vakuf je spadao u najbogatije vakufe u Bosni I Hercegovini.Svoje hajrate ostavio je u Čajniču (potkupolna džamija, mekteb, tekija sa musafirhanom, karavansaraj, 22 dućana, dvije radioniće za štavljenje kože i dva mlina na rijeci Janjini), u jednom selu kod Čajniča (mekteb), u kasabi Sopot u nevesinjskom kadiluku (mesdžid), u kasabi Cerniku u kadiluku

Velika u sandžaku Začasna (mekteb, hamam i karavansaraj), u Banjoj Luci (most) u Priboju (karavansaraj i most preko Lima), Međuriječju (most preko rijeke Janjine) i u Jajcu (džamiju). U dijelu vakufname iz sredine džumada  990. (juni 1582.) o džamiji u Jajcu zabilježeno je slijedeće:

“U tvrđavi Jajce podigao je janjičar Mustafa jedan mesdžid i poklonio ga spomenutom vakifu. U tom časnom mesdžidu koji je uvakufljen za ljude koji obavljaju molitvu, neka imam bude

jedan moralno čestit čovjek, u službi revnostan i koji poznaje imamske dužnosti. Za obavljanje imamske službe neka mu se daje dnevno dvije akče. Spomenuti imam neka svaki dan poslije

akšama prouči tri puta suru Ihlas, i kada završi, neka s prisutnima prouči suru Fatihu, a nagradu od Boga za to neka pokloni za časnu dušu spomenutog vakifa.

Za taj posao neka se daje spomenutom imamu dnevno jedna akča. Neka u spomenutoj džamiji bude mujezin osoba rječita, koja poznaje uslove mujezinske službe i propisano vrijeme molitava.

Kad vrši mujezinsku dužnost, neka za platu dobiva dnevno jednu akču. Neka se sredstva troše kada bude potrebno i ...za održavanje časnog mesdžida u Jajačkoj tvrđavi...

Postavio je uslov da se za svijeće i prostirku mesdžida u Jajcu daje jedna akča dnevno

U fus noti br. 62. piše: “Vakuf-nama Sinan-bega, sina Bajram-agina, legalizirana u Čajniču u drugoj dekadi džumadu-l-evvel 990.(3-13. juna 1582.).Original u GHB biblioteci, preveo Salih Trako, u Vakufname, str. 206, 208 i 210.”

Na 518. stranici u okviru teksta Mr. sci. Asmira Crnkića objavljena je fotografija ispod koje je napisano: “Šamića ili hadži Muharemova džamija.”

Fotografija je nastala oko 1910. godine.

Na fotografiji se jasno vidi nekadašnji hotel, džamija Esme sultanije koja je tada preko zidane kupole bila prekrivena šindrom, Fethija džamija…Nema ni teoretske šanse da se na objavljenoj fotografiji vidi Šamića džamija koja je uz sami bedem i Šamića tabiju na desnoj strani iza prikazanih kuća na fotografiji.

Svojim reakcijama nisam obuhvatio ostale dijelove teksta Mr. sci. Asmira Crnkića

Napomena: Smatram da bi ljudi poput Mr. sci. Asmira Crnkića koji se bave pisanjem,  pored svih izvora koje pronađu trebali malo upitati i ljude koji borave u tom gradu o kome oni hoće nešto da napišu. Mislim da bi tada u objavljenim tekstovima bilo manje grešaka.

Ramiz Bećirović, imam u penziji

 

0
0
0
s2smodern
Joomla templates by Joomlashine